Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 953/25 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA Stanisława Niteckiego w sprawie ze skargi B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 maja 2025 r., nr SKO-PSŚ/41.5/437/2025/6038 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 15 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 953/25 oddalił wniosek B.B. (dalej: skarżąca) o wyłączenie sędziego WSA Stanisława Niteckiego od rozpoznania sprawy z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 21 maja 2025 r., nr SKO-PSŚ/41.5/437/2025/6038 wydaną w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w dniu 8 września 2025 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o wyłączenie od orzekania ww. sędziego wskazując, że podczas rozpoznawania sprawy o sygn. akt II SA/Gl 256/24 na rozprawie sędzia stwierdził, że nie daje wiary twierdzeniom skarżącej dotyczącym jej niewiedzy o decyzjach adresowanych do męża. Ta okoliczność, w ocenie skarżącej, wskazuje na wątpliwości co do bezstronności sędziego. Na wstępie poczynionych wyjaśnień Sąd przypomniał, że w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 256/24 skarżąca uzyskała korzystne orzeczenie, gdyż Sąd uchylił decyzje organów obu instancji.

Następnie, odnosząc się do wniosku skarżącej, wyjaśnił, że to, że skarżąca uważa, iż sędzia wyraził swój negatywny pogląd jej dotyczący w uprzednio rozstrzyganej sprawie nie dowodzi zaistnieniu przesłanki do wyłączenia go od orzekania w niniejszym postępowaniu. Wyłączenie, na podstawie przepisu art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; obecnie Dz.U. z 2026 r., poz. 143; dalej: p.p.s.a.), powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony. Sąd zwrócił także uwagę, że w złożonym do akt sądowych oświadczeniu sędzia stwierdził, że brak jest podstaw do wyłączenia go od orzekania w sprawie z mocy ustawy i nie zachodzą przyczyny wyłączenia, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Nie ma również żadnych dowodów potwierdzających, że sędzia wobec skarżącej zachował się dotąd nieuprzejmie, lekceważąco lub wyraził względem niej swój negatywny stosunek.

We wniesionym zażaleniu pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 19, art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. polegające na nieustaleniu, czy zarzut skarżącej miał miejsce, co miało wpływ na nieustalenie, czy zaistniały okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w sprawie, ewentualnie naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie wniosku, tj. art. 19, art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. polegające na nieustaleniu, że wyrażenie wobec skarżącej przez sędziego swojego negatywnego poglądu co do sprawy nie stanowi przesłanki wyłączenia fakultatywnego od rozpoznania sprawy.

Uzasadniając powyższe stanowisko, pełnomocnik podniósł, że do oceny, czy zachodzą przyczyny wyłączenia właściwym jest Sąd, a nie sędzia, którego wniosek dotyczy. W tym kontekście pełnomocnik zarzucił, że Sąd oparł się na oświadczeniu sędziego, podczas gdy w oświadczeniu tym sędzia nie odniósł się do konkretnie sformułowanego zarzutu skarżącej. Złożone oświadczenie nie mieści się w ramach wytycznych Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, gdzie Trybunał wskazał wyraźnie na inne okoliczności mogące mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego w danej sprawie. Zdaniem skarżącej, sędzia w oświadczeniu powinien ustosunkować się do powołanej przez nią we wniosku konkretnej okoliczności.

Niezależnie od powyższego pełnomocnik podkreślił, że pogląd jaki miał wyrazić sędzia jest zachowaniem niedopuszczalnym, niezależnie od tego jakiej treści orzeczenie zapadło w sprawie skarżącej. Godzi bowiem w prawo "podsądnego" do bezstronnego i niezawisłego sądu, gdyż świadczyć może o negatywnym nastawieniu sędziego do stanowiska przedstawionego przez skarżącą oraz stanowi podstawę do wzbudzania w niej uzasadnionych wątpliwości, czy sprawa nie jest z góry przegrana, niezależnie od przeprowadzonych czynności dowodowych i przedstawionej argumentacji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie mogło być uwzględnione.

Do wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) dochodzi, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 powołanej ustawy, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. W obu przypadkach celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym.

Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 20 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1247/14, postanowienie NSA z 27 stycznia 2026 r., III OZ 736/25).

Stosownie do treści art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Skoro do wyłączenia sędziego może dojść na wniosek strony, to na stronie spoczywa obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny.

W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56).

W niniejszej sprawie wyłączną okolicznością, na jaką powołała się skarżąca było rzekome wyrażenie przez sędziego negatywnego zdania wobec wypowiedzi skarżącej na rozprawie w innej, zakończonej już, sprawie sądowoadministracyjnej.

Jak już wyżej podkreślono, wnosząc o wyłączenie sędziego, należy powołać okoliczności wskazujące na konieczność wyłączenia sędziego oraz uprawdopodobnić, że brak wyłączenia sędziego godzić będzie w obiektywnie postrzeganą neutralność, a co za tym idzie może naruszyć uprawnienie strony do rozpoznania skargi przez bezstronny sąd.

W odniesieniu do zarzutów zażalenia dotyczących nieustalenia, czy zarzut skarżącej dotyczący sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie miał miejsce, co miało wpływ na nieustalenie, czy zaistniały okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że na okoliczność negatywnej wypowiedzi sędziego w toku rozpoznawania innej sprawy skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dowodów. Dowodem takim mógłby być protokół rozprawy w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 256/24. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyby do wypowiedzi takiej w toku rozprawy doszło, winna się ona spotkać z jej reakcją, jeżeli nie podczas rozprawy, to ramach przysługującego prawa do sprostowania protokołu. Skarżąca nie wskazała również, aby wnosiła skargę do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na sposób i kulturę prowadzenia rozprawy. Brak jest zatem oświadczeń sędziów co do przebiegu posiedzenia w sprawie II SA/Gl 256/24, na którym miałoby dojść do wskazywanej przez skarżącą negatywnej wypowiedzi sędziego. Skarżąca nie przedstawiła więc jakichkolwiek dowodów na potwierdzenie swojego stanowiska. Wyrok wydany w sprawie II SA/Gl 256/24 jest prawomocny. Z jego uzasadnienia nie wynika zaś, aby kwestią rozpatrywaną ówcześnie przez Sąd była wiedza skarżącej o decyzjach adresowanych do jej męża. Ta okoliczność ani nie była przedmiotem ustaleń faktycznych, ani nie stanowiła argumentu podnoszonego przez Sąd. W tych okolicznościach trudno uznać, że ewentualna wypowiedź co do przepływu informacji między małżonkami mogłaby być wyrazem negatywnego stosunku sędziego do strony czy wyrazem uprzedzeń.

W takich zaś realiach nie sposób uznać, aby zaszła okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Również z oświadczenia sędziego złożonego w tej sprawie (k. 55) wynika, iż nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać wyłączenie na podstawie art. 18 i 19 p.p.s.a.

Także w odniesieniu do argumentacji zażalenia, należy zauważyć, że warunkiem uznania oświadczenia sędziego za miarodajne nie jest odebranie oświadczenia na wskazywaną we wniosku okoliczność. Przepis art. 22 § 2 p.p.s.a. tego nie wymaga. Wobec argumentacji zażalenia, należy wskazać, że wbrew stanowisku strony, Sąd nie opiera się wyłącznie na oświadczeniu sędziego i nie sędzia w oświadczeniu dokonuje wiążącej oceny zaistnienia przesłanek wyłączenia.

Pełnomocnik skarżącej jest świadomy nowelizacji art. 19 p.p.s.a., nie wyjaśnił natomiast z jakich względów uznaje, że złożone w sprawie oświadczenie sędziego "nie mieści się w ramach wytycznych Trybunału". Jak podniósł pełnomocnik, Trybunał wskazał na "inne okoliczności mogące mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego". Dlatego w tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na komunikat Trybunału Konstytucyjnego opublikowany po wydaniu orzeczenia w sprawie SK 53/04, celem wyjaśnienia stanowiska Trybunału: "Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. jest niezgodny z Konstytucją, gdyż pomija te podstawy wyłączenia sędziego, które umożliwiają uwzględnienie i ocenę wszelkich okoliczności budzących wątpliwości co do bezstronności sędziowskiej. Do takich okoliczności należy zaliczyć i te, w których sędzia orzekający miał wcześniej związki z rozpatrywaną sprawą. Chodzi tu o związki polegające na pozostawaniu przez niego w stosunku służbowym lub urzędowym wymagającym podejmowania odpowiednich czynności urzędowych, odnoszących się do przedmiotu rozstrzygnięcia w danym postępowaniu. Stanowisko TK nie może jednak prowadzić do wniosku, że w każdym wypadku, w sytuacji, gdy sędzia był zaangażowany w jakimkolwiek stopniu w wypracowanie stanowiska (poglądu prawnego) istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, zachodziłaby potrzeba jego wyłączenia. Powinna następować każdorazowa ocena konkretnej sytuacji. Trybunał podkreślił, że nie jest powołany ani nie rozstrzyga, czy w analizowanych okolicznościach faktycznych sprawy przedstawionej w skardze konstytucyjnej istniały rzeczywiste powody wyłączenia sędziego. Kwestia ta powinna podlegać odrębnej ocenie przez właściwy organ sądowy."

W odniesieniu do tej konkretnej sprawy, oświadczenie sędziego, a nawet sędziów całego składu, co do powołanej okoliczności konkretnej wypowiedzi na sali rozpraw mogło być odebrane w sprawie II SA/Gl 256/24 na skutek przysługujących skarżącej środków w owym postępowaniu, zakończonym wyrokiem sprzed ponad roku, tj. z 7 sierpnia 2024 r. Skarżąca nie zgłaszała wówczas zastrzeżeń do bezstronności sędziego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że nie można upatrywać wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego tylko w tej okoliczności, że ten sam sędzia brał udział w rozpoznawaniu innej sprawy z udziałem wnioskodawcy, z której przebiegu ten ostatni nie był zadowolony. Nadto, okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego lub sędziów w danej sprawie musi być realna, a zatem nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z nadmiernej wrażliwości strony (por. postanowienie NSA z 15 października 2019 r., II GZ 215/19). Dodać trzeba, że nawet okoliczność orzekania konkretnego sędziego w innych sprawach tego samego podmiotu, w tym wydanie negatywnego dla tego podmiotu rozstrzygnięcia nie stanowi przesłanki uzasadniającej wyłączenie w innej sprawie z udziałem tego podmiotu. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne (wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., I GSK 2754/18).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.