Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 lipca 2023 r. nr SKO.FD/41.4/76/2023/14332 w przedmiocie odmowy umorzenia dotacji z budżetu gminy oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO, kolegium, organ odwoławczy), zaskarżoną decyzją z dnia 20 lipca 2023 r. nr SKO.FD/41.4/76/2023/14332 po rozpatrzeniu odwołania A. W. (dalej: strona, skarżąca), od decyzji Prezydenta Miasta P. (dalej: organ I instancji), z dnia 9 maja 2023 r. m [...] odmawiającej umorzenia należności z tytułu podlegającej zwrotowi dotacji oświatowej za 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia SKO wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, ze zm.; zwanej dalej: k.p.a.) oraz art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 570, ze zm.).

Decyzję wydano po ustaleniu przez organ następującego stanu faktycznego sprawy:

Decyzją z dnia 20 maja 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta P. określił skarżącej , będącej organem prowadzącym Szkołę Policealną dla Dorosłych [...] w P. oraz Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych [...] w P., dotację wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem w 2017 r. w kwocie 460 983,00 zł i nakazał zwrot tej dotacji wraz z odsetkami. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 27 lipca 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Skarżąca pismem z dnia 11 sierpnia 2022 r. złożyła wniosek o umorzenie należności wynikającej z decyzji. Strona uzasadniła wniosek tym, że "nie posiada zdolności finansowej" do uregulowania tej należności. Powołała się na "brak możliwości nawet częściowego uregulowania zadłużenia". Strona wskazała, że sytuacja ta ,jest konsekwencją ograniczeń w prowadzeniu działalności i wykonywaniu pracy zarobkowej w okresie pandemii spowodowanej rozprzestrzenianiem się C0VID-19". Dalej Strona podała, że jej dochody "ze względu na sytuację spowodowaną pandemią zaspokajają jedynie jej bieżące potrzeby życiowe". Ponadto strona zwróciła się z prośbą o uwzględnienie okoliczności "zaprzestania prowadzenia działalności edukacyjnej na terenie Miasta P.". Strona podsumowała, że umorzenie należności "uzasadnione jest ważnym interesem dłużnika z przyczyn nie leżących po jego stronie, lecz będących skutkiem sytuacji epidemicznej w kraju".

Decyzją z dnia 10 października 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił stronie umorzenia w całości należności wynikającej z decyzji z dnia 20 maja 2022 r. nr [...] określającej wysokość dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w 2017 r. w kwocie 460 983,00 zł i nakazującej zwrot tej dotacji wraz z odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 16 grudnia 2022 r. nr [...] uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu decyzji uchylającej organ odwoławczy stwierdził, że sprawie wniosek strony nie pozwalał na podjęcie rozstrzygnięcia, ponieważ z wniosku nie wynika w stosunku do jakiej konkretnie kwoty domaga się strona ulgi w spłacie, a organ związany jest granicami żądania strony, których nie może przekroczyć, nie może więc ich domniemywać". Organ odwoławczy zauważył, że "we wniosku o umorzenie odwołująca zawarła żądanie dotyczące umorzenia należności w kwocie 460.983,00 zł. Natomiast organ pierwszej instancji przedmiotem rozpoznania uczynił wniosek dotyczący należności głównej wraz z odsetkami".

Ponownie prowadząc postępowania, organ I instancji pismem z dnia 4 stycznia 2023 r. zwrócił się do strony o wskazanie, czy wniosek ten dotyczy umorzenia należności w całości (tzn. łącznie z odsetkami), czy też dotyczy umorzenia należności w części. W odpowiedzi, w piśmie z dnia 30 stycznia 2023 r. strona potwierdziła, że złożony "wniosek dotyczy umorzenia należności w całości tj. kwoty 460 983 PLN wraz z odsetkami". Następnie pismem z dnia 9 lutego 2023 r. organ wyjaśnił stronie, że wnioskując o ulgę powinna ona szczegółowo udokumentować swoją sytuację materialną i rodzinną, w szczególności zaświadczeniami z Urzędu Skarbowego o dochodach uzyskanych za zeszły rok — przez siebie oraz przez osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Strona powinna również przedstawić informację o swoim stanie majątkowym, w tym o nieruchomościach, których jest właścicielem lub współwłaścicielem, o wysokościach ewentualnych dochodów pobieranych z tego tytułu, np. z wynajmu lokali, o posiadanych środkach finansowych. Organ wskazał, że z wpisów w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że do 31 grudnia 2022 r. strona prowadziła działalność gospodarczą w zakresie obrotu nieruchomościami, zatem strona powinna przedstawić dokumenty finansowe firmy za ostatni rok (bilans, rachunek zysków i strat). Oprócz tego, co najmniej do sierpnia zeszłego roku, w związku z prowadzeniem szkół niepublicznych Strona otrzymywała dotacje od jednostek samorządu terytorialnego. Zatem strona powinna wykazać, czy finansowała z tych dotacji swoje wynagrodzenie, a jeśli tak, to w jakich wysokościach. Organ poinformował ponadto, że strona powinna złożyć informację o wysokościach ponoszonych wydatków.

W odpowiedzi, w piśmie z dnia 13 marca 2023 r. strona poinformowała, że od lipca 2022 r. do nadal nie świadczyła pracy z uwagi na przebywanie na zwolnieniu lekarskim L4, a od 6 stycznia 2023r. do 5 maja 2023 r. z uwagi na niezdolność do pracy ma przyznany przez ZUS zasiłek rehabilitacyjny. Z dniem 31 grudnia 2022 r. zamknęła działalność gospodarczą. Wskazała, że jest właścicielem kilku nieruchomości: lokal użytkowy C. ul. [...] w 2/3 udziału KW [...] obciążony w dziale IV hipoteką przymusową w wysokości 963 720,48 PLN na chwilę obecną lokal ten nie jest wynajmowany, lokal mieszkalny G. [...] KW [...] obciążony w dziale IV hipoteką przymusową w wysokości 200 000 PLN oraz hipoteką umowną do kwoty 1 500,00 PLN. Ponadto w związku z zablokowaniem rachunku bankowego przez I US w G. jej płynność finansowa uległa zaburzeniu, środki dostępne na koncie nie są w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych strony, jej mąż mimo rozdzielności stara się mi pomagać finansowo w miarę swoich możliwości, płatność dokonywał za treningi córki, we wspólnocie mieszkaniowej strona ma w tej chwili zaległość w opłatach z uwagi na trudności finansowe.

W konsekwencji decyzją z dnia 9 maja 2023 r. nr [...] (doręczoną dnia 26 maja 2023 r.) Prezydent Miasta P. odmówił umorzenia w całości należności wynikającej z decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 10 marca 2021 r. nr [...] określającej wysokość dotacji pobranej w nadmiernej wysokości w okresie od 1 września 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. na prowadzenie Szkoły Policealnej [...] w P. w kwocie 15.192,00 zł i nakazującej zwrot tej dotacji, utrzymanej w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 czerwca 2021 r. nr [...].

Odwołanie od tej decyzji strona wniosła w piśmie z dnia 5 czerwca 2023 r. (nadanym 6 czerwca 2023 r.), wnosząc o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub orzeczenie co do istoty sprawy. Decyzji organu I instancji strona zarzuciła naruszenie:

- Art. 64 ust 1 pkt 2 pkt a) Ustawy o finansach publicznych (dalej: u.f.p.) w związku z art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 poprzez jego niezastosowanie, mimo iż strona wykazała, że jej sytuacja życiowa, w tym finansowa, brak możliwości powrotu do społeczeństwa bez obciążeń finansowych, brak możliwości podjęcia zatrudnienia, powoduje, że nie jest w stanie uregulować zaległości, jednocześnie szansa na jej wyegzekwowanie w toku prowadzonej procedury windykacyjnej w tym egzekucyjnej — jest znikoma, wręcz niemożliwa; brak również odniesienia się do drugiej przesłanki wynikającej z art. 64 ust 1 pkt 2 pkt b) Ustawy - mianowicie interesu publicznego, o którym wielokrotnie skarżąca wspominała - jako konsekwencji niezastosowania ulgi w spłacie należności polegającej na jej umorzeniu;

- Art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak rzetelnego i merytorycznego ustosunkowania się organu administracji do stanowiska strony, a tym w szczególności do przedłożonych przez nią dowodów ocenionych przez organ ogólnie bez szczegółowej analizy na temat tego, jaki mają wpływ na możliwości finansowe strony

Art. 11 k.p.a. poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ administracji przy rozstrzyganiu sprawy, zwłaszcza poprzez sporządzenie uzasadnienia wydanej decyzji w sposób uniemożliwiający jej weryfikację i pojęcie merytorycznej polemiki w sprawie, brak wskazania jasnych przesłanek na których organ oparł swoją decyzję i wskazanie jedynie lakonicznych okólników dot. złożonych dowodów ocenionych jako wybiórcze i niekompletne

- art. 12 k.p.a. — (zasada szybkości i prostoty postępowania) — poprzez wnioskowanie przez organ o dostarczanie kolejnych dokumentów obrazujących sytuację finansową Skarżącej, przy jednoczesnym posiadaniu kompleksowej informacji w tym zakresie, z uwagi na prowadzone z wniosku organu postępowanie egzekucyjne i ustalony stan majątkowy przez organ egzekucyjny, co tylko wydłużyło postępowanie, a finalnie i tak organ uznał, że sytuacja finansowa skarżącej dla zastosowania wnioskowanej ulgi jest bez znaczenia i nie może skutkować całkowitym umorzeniem zadłużenia;

- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów na rzecz dobrowolności tej oceny, nie uwzględniając przy tym szeregu dokumentów skarżącej — nie odnosząc się do ich wpływu na sytuacje życiową skarżącej. Jednocześnie podejmując wewnętrznie sprzeczne działania — skupianie się na sytuacji finansowej zobowiązanej i zobowiązując ją do dostarczenia dokumentów finansowych pokazujących jej kondycję życiową w tym fiskalną, jednocześnie negując w ogóle jej znaczenie dla decyzji umorzenia należności w całości;

- art. 107 k.p.a. poprzez takie sporządzenie uzasadnienia wydanej w sprawie decyzji, które nie odpowiada przesłankom ww. przepisu ustawy, tak w zakresie ustaleń faktycznych, jak i argumentacji prawnej, na której oparte było rozstrzygnięcie organu administracji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją z 20 lipca 2023 r., utrzymało decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO wskazało m.in., że dotacja podlegająca zwrotowi jest niepodatkową należnością budżetową o charakterze publicznoprawnym w myśl art. 60 pkt 1 u.f.p. Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Z ww art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. wynika, że na wniosek zobowiązanego organ administracji może należność umorzyć w całości ze względu na ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny albo z uwagi na uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze (w szczególności możliwości płatnicze zobowiązanego) zastosować inną ulgę - umorzyć w części, odroczyć termin spłaty całości albo części należności lub rozłożyć na raty płatność całości albo części należności. Zatem ustawodawca zadecydował, by najdalej idąca ulga polegająca na całkowitym umorzeniu należności była stosowana tylko w przypadku ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego. Treść tych przesłanek nie pokrywa się z podstawami innych rodzajów ulg. Całkowite umorzenie należności uzasadnia taki ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, który nie opiera się wyłącznie na uzasadnionych względach społecznych lub gospodarczych, a w szczególności na możliwościach płatniczych zobowiązanego. Ponadto z uwagi na odesłanie do działu III Ordynacji podatkowej, należy sięgnąć do dorobku wypracowanego na gruncie art. 67a dotyczącego rozumienia ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. W doktrynie wskazuje się, że termin "interes publiczny" należy rozumieć jako dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (jednostka samorządu terytorialnego), takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego, itp.

Natomiast Ustawa o finansach publicznych w art. 67 nakazuje stosować w sprawach przyznawania ulg przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz działu III Ordynacji podatkowej. W szczególności art. 7 k.p.a. wymaga, by rozpatrując wniosek zbadać ważny interes obywatela i interes publiczny (społeczny). Mimo iż sprawa przyznania ulgi podlega rozpatrzeniu w ramach tzw. "uznania administracyjnego", to nie oznacza to, że uznanie to jest bezgraniczne, a decyzje mogą być dowolne. Stąd organ administracji, działając w granicach uznania administracyjnego, winien rozważyć, które spośród prawnie dopuszczalnych rozstrzygnięć w najlepszy sposób uwzględni interes społeczny i słuszny interes obywateli, a następnie swój wybór stosownie uzasadnić. Podejmując rozstrzygnięcie, należy zwrócić szczególną uwagę na zgromadzenie i rozpatrzenie w pełni koniecznego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Zgodnie natomiast z art. 79a k.p.a.: W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia tych przesłanek.

Kolegium wskazało, że skarżąca nie uzasadniła wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego ani interesu publicznego. SKO wskazało, że w myśl art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. możliwości płatnicze zobowiązanego nie są podstawą do zastosowania ulgi w postaci umorzenia całości należności, lecz do zastosowania innych ulg. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy zobowiązana ma dochód, z którego możliwe jest stopniowe prowadzenie egzekucji. Taka sytuacja niewątpliwie zachodzi w rozpatrywanej sprawę. Niezrozumiałe i niepoparte przedstawionymi przez stronę oświadczeniami majątkowymi jest jej twierdzeń o braku możliwości wyegzekwowania zobowiązania teraz ani w przyszłości choćby w części. Ponadto "brak płynności finansowej" wynikły z przeważania dotychczasowych kosztów życia strony i spadku jej przychodów w związku z koniecznością uregulowania zobowiązań publicznoprawnych nie jest przesłanką uzasadniająca umorzenie zobowiązania. Umorzeniem zobowiązań publicznoprawny nie można bowiem kredytować wydatków prywatnych, które nie są absolutnie konieczne dla minimum egzystencji (np. telewizji czy zajęć sportowych dzieci). Realizacja obowiązku regulowania innych zobowiązań cywilnoprawnych choćby z tytułu zaciągniętych kredytów, kosztem uregulowania nawet w minimalnym zakresie zaległości podatkowej jest niezgodne z przesłanką interesu publicznego (wyrok NSA z dnia 15 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 308/20). Instytucja ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od usankcjonowanych prawnie zasad, w związku z czym udzielanie ulg osobom, które bezzasadnie uchylają się od wykonania ciążących na nich z mocy prawa obowiązków, w ocenie organu pierwszej instancji nie jest sprawiedliwe w stosunku do osób i podmiotów, które obowiązki takie rzetelnie wykonują. Podkreślić jeszcze raz należy, że ulgi są wyjątkiem od konstytucyjnej zasady powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, (art. 84 Konstytucji RP). Mają zatem charakter nadzwyczajny i nie można wykorzystywać ich do tego, by kosztem nieuiszczenia ciężarów i świadczeń publicznych realizować zobowiązania prywatnoprawne, jak np. spłata kredytu czy zaspokojeniem innych wierzycieli.

Ponadto powoływanie się na skutki pandemii było niezasadne, skoro strona dotacje otrzymywała. Zdaniem Kolegium zaprzestania przez stronę prowadzenia działalności edukacyjnej na terenie Miasta P. nie było istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ulgi. Kolegium nie podzieliło również zarzutów naruszenia prawa procesowego sformułowanych w odwołaniu. Postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, a decyzja wystarczająco uzasadniona. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek współdziałania strony przedłożeniu dowodów na jej sytuację majątkową wynika z art. 7 k.p.a. i jest szczególnie istotny wtedy, gdy tylko strona ma wiadomości o swojej sytuacji faktycznej. Organ administracji nie ma wiadomości o okolicznościach leżących wyłącznie po stronie wnioskodawcy. Stąd nieprzedstawienie takowych naraża wnioskodawcę na otrzymanie decyzji odmownej. Choć na organie ciąży ciężar ustalenia prawem wymaganych faktów, to strona nie jest zwolniona ze współpracy, gdyż niekorzystne dla niej ustalenia organu, będą ostatecznie obciążać stronę. Postępowanie organów obu instancji wypełniło wymogi procesowe, a w szczególności zawiadomiono stronę o okolicznościach z art. 79a k.p.a.

Wobec powyższego organ ocenił, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku strony.

Strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach decyzję SKO z 20 lipca 2023r.,

Na wstępie wskazała na rozbieżność, która wkradła się w decyzje SKO, ponieważ petitum decyzji, jak i uzasadnienie dotyczy faktycznie sprawy odmowy umorzenia zaległości przez Prezydenta Miasta P., zaś początek uzasadnienia opisuje inną sprawę - nienależnie pobranej dotacji za okres od 1 września 2019 – 31 stycznia 2020 r.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie :

1) przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy:

- Art. 64 ust 1 pkt 2 ppkt a) u.f.p. w związku z art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 poprzez jego niezastosowanie zarówno przez organ I instancji, jak i SKO, mimo iż skarżąca wykazała, że jej sytuacja życiowa, w tym finansowa, brak możliwości powrotu do społeczeństwa bez obciążeń finansowych, brak możliwości podjęcia zatrudnienia, powoduje, że nie jest w stanie uregulować zaległości, jednocześnie szansa na ich wyegzekwowanie w toku prowadzonej procedury windykacyjnej w tym egzekucyjnej - jest znikoma, wręcz niemożliwa; brak również odniesienia się do drugiej przesłanki wynikającej z art. 64 ust 1 pkt 2 ppkt b) Ustawy - interesu publicznego, jako konsekwencji niezastosowania ulgi w spłacie należności polegającej na jej umorzeniu; Organ nigdy nie analizował możliwości umorzenia zaległości w oparciu o kryterium interesu publicznego;

2) przepisów postępowania:

- Art. 7 k.p.a (zasady prawdy obiektywnej) i Art. 77 k.p.a brak rzetelnego i merytorycznego ustosunkowania się organu administracji do stanowiska strony, w tym w szczególności do przedłożonych przez nią dowodów ocenionych przez organ ogólnie bez szczegółowej analizy w zakresie, jaki mają wpływ na jej możliwości finansowe;

- Art. 11 k.p.a ( zasady przekonywania) poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ administracji przy rozstrzyganiu sprawy, zwłaszcza poprzez sporządzenie uzasadnienia wydanej decyzji w sposób uniemożliwiający jej weryfikację i pojęcie merytorycznej polemiki w sprawie, brak wskazania jasnych przesłanek, na których organ oparł swoją decyzję i wskazanie jedynie lakonicznych okólników dot. złożonych dowodów ocenionych jako wybiórcze i niekompletne. Organ wskazał, że nie dopatrzył się zasadności zastosowania przesłanki interesu publicznego w celu zgody na umorzenie zaległości, ale nie wskazał już w uzasadnieniu co konkretnie analizował, jakie argumenty przeciw wziął pod uwagę, zostawiając mnie tylko z lakonicznym stwierdzeniem, że przesłanki te nie zaszły;

- Art. 12 k.p.a - zasada szybkości i prostoty postępowania - poprzez wnioskowanie przez organ o dostarczanie kolejnych dokumentów obrazujących sytuację finansową, przy jednoczesnym posiadaniu kompleksowej informacji w tym zakresie, z uwagi na prowadzone z wniosku organu postępowanie egzekucyjne i ustalony stan majątkowy przez organ egzekucyjny, co tylko wydłużyło postępowanie, a finalnie i tak organ uznał, że sytuacja finansowa dla zastosowania wnioskowanej ulgi jest bez znaczenia i nie może skutkować całkowitym umorzeniem zadłużenia;

- Art. 80 k.p.a poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów na rzecz dobrowolności tej oceny, nie uwzględniając przy tym szeregu dokumentów - nie odnosząc się do ich wpływu na sytuację życiową. Jednocześnie podejmując wewnętrznie sprzeczne działania - skupianie się na sytuacji finansowej strony sprzed okresu aktualnych przychodów, kiedy jeszcze nie wiedziała, że będzie zobowiązana do zwrotu dotacji, konieczności dostarczenia dokumentów finansowych pokazujących kondycję życiową w tym fiskalną, jednocześnie negując w ogóle jej znaczenie dla decyzji umorzenia należności w całości;

- Art. 107 k.p.a poprzez takie sporządzenie uzasadnienia wydanej w sprawie decyzji, które nie odpowiada przesłankom ww. przepisu ustawy, tak w zakresie ustaleń faktycznych, jak i argumentacji prawnej, na której oparte było rozstrzygnięcie organu administracji. W zasadzie brak uzasadnienia prawnego decyzji, a jedynie lakonicznie uznanie, że organ I instancji miał rację uznając, iż dowody przedstawione przez stronę nie stanowią przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi. Błędnie też oceniono dochody strony sprzed okresu wydania decyzji ustalającej wartość dotacji do zwrotu, kiedy tak naprawdę obowiązek jej zwrotu realizowany winien być oparty o aktualne - świadczenia ZUS. W uzasadnieniu wskazano również na dochód, na który składa się świadczenie 500+ które nie powinno być brane pod uwagę, jako że jest świadczeniem należnym dzieciom skarżącej.

Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji lub orzeczenie co do istoty sprawy

W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione.

Strona wskazała m.in., że organ nie dopatrzył się zasadności zastosowania przesłanki interesu publicznego w celu zgody na umorzenie zaległości, ale nie wskazał już w uzasadnieniu co konkretnie analizował, jakie argumenty przeciw wziął pod uwagę, zostawiając mnie tylko z lakonicznym stwierdzeniem, że przesłanki te nie zaszły.

Wskazała też, że niezależnie od tego jakie dokumenty przedłoży to i tak decyzja będzie odmowna. Nawet w sytuacji wspomnianej umowy ratalnej - sam organ przywołuje w uzasadnieniu ten wątek zupełnie bez znaczenia dla sprawy - organ, który powinien nie nadwyrężać strony i nie wzywać jej do przedłożenia dokumentów, w których posiadaniu jest - pozostawia wniosek o raty bez rozpoznania - stwarzając sztuczne bariery - powołując się na brak wiedzy o sytuacji finansowej dłużnika. Kwestia ta będzie objęta odrębnym postępowaniem i skargą na działania organu, niemniej jednak pokazuje, że organ nie potrafi lub nie chce korzystać z ustawowych możliwości. Organowi powinno zależeć jeśli już nie na interesie dłużnika, to z pewnością na interesie podmiotu - jednostki samorządu terytorialnego i przynajmniej w zakresie umowy ratalnej powinien działać automat - ulga powinna być udzielona. SKO również nie zauważyło sprzeczności i wydłużania postępowania administracyjnego przez organ I instancji, działając na moją szkodę.

Skarżąca nadto wskazała, że działania organu I instancji jak i stanowisko SKO, które nie zbadało sprawy dokładnie a jedynie powieliło opinię - bo trudno nazwać to prawnym i faktycznym uzasadnieniem - po raz kolejny pokazuje, iż organ lekceważy twierdzenia strony, załatwia sprawy bez uwzględnienia całokształtu ich okoliczności, jest stronniczy i niesprawiedliwy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 sierpnia 1984 r., II SA 742/84 ONSA 1984, nr 2, poz. 67).

Ponadto zdaniem strony niezrozumiałe jest powoływanie się na dochody strony, które uzyskiwała kiedy jeszcze prowadziła działalność oświatową - tak jakby zobowiązana była wtedy do oszczędności na poczet ewentualnego zwrotu dotacji, którą zawsze pobierała i mimo wielu kontroli wcześniejszych nigdy nie było to przez organ kontrolny nie były negowane. Ocenie powinny podlegać wyłącznie jej możliwości finansowe aktualne i przyszłe.

W ocenie strony to nie merytoryczne względy, ale wyłącznie względy natury fiskalnej spowodowały wydanie zaskarżonej decyzji.

Strona podniosła, iż nie podejmując pracy - nie z wyboru a konieczności i braku możliwości - będzie korzystać z pomocy jednostki samorządu terytorialnego obciążając budżet, a organ w ogóle nie bada przesłanek nie spełnienia kryterium interesu publicznego. Ponadto dopuszcza się uwag, które dla sprawy nie mają znaczenia - ocenia poziom kształcenia w szkołach prowadzonych przez zobowiązaną, choć i to nie jest przedmiotem wydanej decyzji, jak i nie powinno być przesłanką orzeczenia.

Sytuacja obecna skarżącej jest konsekwencją stosowania interpretacji przepisów, odmiennej od tej którą organ stosował w latach wcześniejszych, a także konsekwencją braku samokontroli w ramach struktury urzędu - to bowiem na tym samym organie ciążył obowiązek kompleksowego sprawdzenia zasad działania szkoły policealnej i liceum ogólnokształcącego w tym dokumentacji statutowej, w której przewidziane były rozwiązania przyjęte dla szkoły czyli współdziałanie dwóch dyrektorów, ponadto zostałam pozbawiona możliwości dalszego prowadzenia działalności oświatowej wskutek zintensyfikowanych działań organu skupionych nie na analizie interesu.

Strona wskazała, że chybione są również wskazania organu w zakresie możliwości uzyskiwania dochodów z najmu lokali – ponieważ bycie współwłaścicielem nie przekłada się często na możliwości zarobkowe. Wspomniany lokal w C. nie znajduje zainteresowanych jego najmem, wskutek czego prawo współwłasności w żaden sposób, poza obciążeniami podatkowymi, nie wpływa na sytuację finansową zobowiązanej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Nadto wskazał, że w zdecydowanym zakresie powiela ona argumenty odwołania, do których Kolegium odniosło się w zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim z art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. wynika, że całkowite umorzenie należności uzasadnia taki ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, który nie opiera się wyłącznie na możliwościach płatniczych zobowiązanego. W toku postępowania rolą strony jest podniesienie i wykazanie takich okoliczności, które jej zdaniem uzasadniają umorzenie zobowiązania, a rolą organu jest dokonanie ich oceny i uzasadnienie sposobu korzystania z uznaniowego rozstrzygnięcia sprawy. Kolegium dokonało oceny wszystkich podnoszonych przez skarżącą okoliczności i stwierdziło, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, odmawiając jej umorzenia zobowiązania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r. poz., 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.

Z kolei stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach na inne akty lub czynności, niż określone w art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a., które: 1) nie są decyzją lub postanowieniem; 2) mają charakter indywidualny, co wynika z określenia ich przedmiotu, a mianowicie uprawnień lub obowiązków, których dotyczą; 3) podejmowane są na podstawie przepisów prawa, które nie wymagają ich autorytatywnej konkretyzacji, a jedynie potwierdzenia uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, co oznacza również, że stanowią one przejaw wiedzy organu wykonującego administrację publiczną; 4) są podejmowane w zakresie administracji publicznej, charakteryzując się, między innymi, jednostronnością działania; 5) są podejmowane przez podmiot wykonujący administrację publiczną (zob. B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych, art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., ZNSA 2006 nr 2, s. 18 - 19).

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych ramach przypomnieć przyjdzie, że przedmiotem kontroli sądowej jest prawidłowości oceny wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu podlegającej zwrotowi dotacji oświatowej za 2017 r.

Zdaniem Sądu dotacja podlegająca zwrotowi jest niepodatkową należnością budżetową o charakterze publicznoprawnym w myśl art. 60 pkt 1 u.f.p. Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

Nadto zdaniem Sądu art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. wynika, że na wniosek zobowiązanego organ administracji może należność umorzyć w całości ze względu na ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny albo z uwagi na uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze (w szczególności możliwości płatnicze zobowiązanego) zastosować inną ulgę - umorzyć w części, odroczyć termin spłaty całości albo części należności lub rozłożyć na raty płatność całości albo części należności. Zatem ustawodawca zadecydował, by najdalej idąca ulga polegająca na całkowitym umorzeniu należności była stosowana tylko w przypadku ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego. Treść tych przesłanek nie pokrywa się z podstawami innych rodzajów ulg. Całkowite umorzenie należności uzasadnia taki ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, który nie opiera się wyłącznie na uzasadnionych względach społecznych lub gospodarczych, a w szczególności na możliwościach płatniczych zobowiązanego. Ponadto z uwagi na odesłanie do działu III Ordynacji podatkowej, należy sięgnąć do dorobku wypracowanego na gruncie art. 67a dotyczącego rozumienia ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. W doktrynie wskazuje się, że termin "interes publiczny" należy rozumieć jako dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (jednostka samorządu terytorialnego), takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego, itp.

Zgodnie z art. 60 pkt 1 u.f.p. do środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym należą należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności. Stosownie do art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b należności te właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.

W ocenie Sądu umorzenie należności publicznoprawnej następuje w ściśle określonej sytuacji. Organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi zatem stwierdzić, czy okoliczność taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanego przepisu, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia opłaty należność tę organ umorzyć może, ale nie musi.

Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. jest niezbędne do umorzenia niepodatkowej należności publicznoprawnej na wniosek zobowiązanego, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero taką możliwość mu daje. Także więc w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne; zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko wówczas bowiem decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Z punktu widzenia rozumienia przesłanek uzasadniających udzielenie ulgi w spłacie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., tj. przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego - zdaniem Sądu pojęcia "interes zobowiązanego" oraz "interes publiczny" nie zostały zdefiniowane w przepisach u.f.p., zatem przy wykładni normy wynikającej z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a należy odwołać się do ukształtowanego w sprawach podatkowych orzecznictwa sądów w zakresie rozumienia przesłanek określonych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, tj. pojęć "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego". Przez ważny interes zobowiązanego należy zatem rozumieć nadzwyczajne względy, nagłe zdarzenia losowe, sytuacje spowodowane działaniem czynników zewnętrznych, na które zobowiązany nie miał wpływu, a które doprowadziły do braku możliwości wywiązania się z zobowiązania. Przez pojęcie interesu publicznego należy z kolei uznawać dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. Do oceny występowania powyższych przesłanek niezbędna jest zatem rzetelna analiza zarówno sytuacji finansowej strony, jak i okoliczności wskazanych w toku postępowania administracyjnego, wpływających na możliwości finansowe zobowiązanego.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą Sądu orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przed-miocie żądania zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz analiza, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne, a nie to, czy w sytuacji zaistnienia takiej możliwości postąpił poprawnie, podejmując takie - niepomyślne dla strony- rozstrzygnięcie.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ I instancji odmawiając umorzenia uznał, iż w sprawie nie wystąpiła ani przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego", ani przesłanka "interesu publicznego". W postępowaniu odwoławczym odmowa przyznania wnioskowanej ulgi przejawiła się poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W ocenie Składu orzekającego w niniejszej sprawie takie umotywowanie odmownego załatwienia wniosku o umorzenie na podstawie zebranej w sprawie dokumentacji źródłowej mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów i przesądza o konieczności uznania, że rozstrzygnięcie to spełnia wymogi stawiane decyzjom uznaniowym, a w rezultacie jest dopuszczalne w świetle obowiązującego prawa.

Tym samym nie może stanowić uzasadnionej przyczyny zaistnienia interesu publicznego, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. Jakkolwiek skarżąca ma interes faktyczny w umorzeniu spornych należności, to jednak nie oznacza to, że tylko z tego powodu interes ten staje się interesem publicznym. Aktualna trudna sytuacja finansowa pozostaje w bezpośrednim związku z jego wcześniejszym zachowaniem, a skutki tego postępowania były lub powinny być dla niej przewidywalne.

Sąd zwraca uwagę, że w tym zakresie zebrany materiał dowodowy pozwolił organowi na ustalenie prawidłowego stanu faktycznego sprawy, a spór dotyczy jedynie wyciągniętych przez organ wniosków, z którymi skarżąca polemizuje. Organ nie pominął wskazał jednak słusznie na istotne okoliczności, które przesądziły o nieuznaniu wystąpienia przesłanki względów gospodarczych i możliwości płatniczych zobowiązanej. Nadto skarżąca nie uzasadniła wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego ani interesu publicznego, a w myśl art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. możliwości płatnicze zobowiązanego nie są podstawą do zastosowania ulgi w postaci umorzenia całości należności, lecz do zastosowania innych ulg.

W ocenie Sądu ulgi są wyjątkiem od konstytucyjnej zasady powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, (art. 84 Konstytucji RP). Mają zatem charakter nadzwyczajny i nie można wykorzystywać ich do tego, by kosztem nieuiszczenia ciężarów i świadczeń publicznych realizować zobowiązania prywatnoprawne, jak np. spłata kredytu czy zaspokojeniem innych wierzycieli.

Sąd podzielił stanowisko organu, że strona jest właścicielką lokalu mieszkalnego w G. przy ul. [...] oraz współwłaścicielką dwóch lokali użytkowych: w C. przy ul. [...] oraz w Z. przy ul. [...]. W związku z tym Strona ma możliwość osiągania dochodu z tytułu najmu.

W ocenie sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i nie przekroczył granicy swobodnej oceny dowodów. Wydana decyzja nie nosi znamion dowolności, a sama okoliczność, że nie spełniono żądania skarżącej nie oznacza, że doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Po ustaleniu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka względów społecznych, organ wyjaśnił powody, które w jego ocenie nie uzasadniały przyznania umorzenia.

W konsekwencji stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2 ppkt. a i b u.f.p. w zw. z art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 u.f.p., poprzez ich nieprawidłową wykładnię, a w następstwie tego organy nie naruszyły art. 7 k.p.a., art. 11k.p.a., art.12 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.