Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 987/15 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 31 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za luty i maj 2010 r. wraz z odsetkami postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 987/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił A.K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd w pierwszej kolejności przedstawił treść oświadczeń skarżącego zawartych na urzędowym formularzu PPF. Z treści formularza wynikało, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, córką i synem. Nie posiadają domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę na ½ etatu w wysokości 875 zł brutto, a jego żona z tytułu emerytury w wysokości 220 euro.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił następnie, że pismem z dnia 3 sierpnia 2015 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego w nadesłanej odpowiedzi z dnia 10 sierpnia 2015 r. podał, że wnioskodawca przebywa w Niemczech, gdzie jest zatrudniony przy pracach sezonowych i będzie tam przebywał do 10 września 2015 r. W odpowiedzi na kolejne wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżącego wyjaśnił, że wnioskodawca nie jest w stanie udzielić odpowiedzi, gdyż duża część odpowiedzi na zadane pytania oraz przedstawienia żądanych dokumentów dotyczy rodziny skarżącego. Dokumenty te będą sporządzone w języku greckim, a zatem wymagają przetłumaczenia, co również wymaga czasu. Pełnomocnik skarżącego podał, że żona i córka skarżącego przebywają obecnie w Grecji i nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi na wymienione w piśmie z dnia 28 sierpnia 2015 r. pytania.

Odpowiadając na kolejne wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia 27 października 2015 r. oświadczył, że zarówno on, jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiadają rachunków bankowych, lokat, ani udziałów w spółkach. Wnioskodawca podał, że nie posiada mieszkania. Mieszka u rodziców i korzysta nieodpłatnie ze wszystkich mediów. Skarżący wskazał ponadto, że pełni funkcję prezesa spółki "T." nieodpłatnie – ze względu na aktualną sytuację finansową spółki. Jego żona posiada samochód osobowy marki Mercedes Benz, rok prod. 2003 o wartości ok. 8.000 zł. Skarżący podał, że poza dochodami wymienionymi we wniosku on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują innych dochodów. Wnioskodawca wskazał, że córka studiuje i nie pracuje. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2013 r. i 2014 r., z których wynika, że w 2013 r. skarżący uzyskał dochód w wysokości 17.865 zł, a w 2014 r. w wysokości 14.485,95 zł.

Analizując powyższe dane Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł. Wskazał w tym zakresie, że uzasadnione wątpliwości budzi postępowanie skarżącego, który pełni nieodpłatnie funkcję prezesa spółki "T.". Skarżący w piśmie z dnia 27 października 2015 r. oświadczył, iż poza wynagrodzeniem za pracę nie uzyskuje żadnych innych dodatkowych dochodów. Oświadczenie to, w ocenie Sądu pierwszej instancji, pozostaje w sprzeczności z treścią pisma procesowego z dnia 10 sierpnia 2015 r., w którym pełnomocnik skarżącego podał, iż wnioskodawca przebywa do 10 września 2015 r. w Niemczech, gdzie jest zatrudniony przy pracach sezonowych. Pomimo późniejszego wezwania, skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości z tytułu prac dorywczych w Niemczech uzyskał dochody. Nie złożył także zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia za pracę za ostatnie sześć miesięcy. Braków tych nie uzupełnił także na etapie sprzeciwu.

Sąd zaznaczył również, że skarżący nie podał w jakiej wysokości rodzice partycypują w kosztach jego utrzymania. Wskazał następnie, że skarżący nie podał w jakiej wysokości on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania, tj. nie podał kosztów wyżywienia, leczenia, zakupu leków, innych kosztów. Nie wyjaśnił również, czy spłacają raty kredytów, jeżeli tak to w jakiej wysokości miesięcznie. Skarżący przedłożył zeznania roczne podatkowe za 2013 i 2014 r. sporządzone przez niego, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony, nie wyjaśnił nawet, czy jego żona zeznania roczne podatkowe za 2013 i 2014 r. składała w Urzędzie Skarbowym.

Na tej podstawie Sąd uznał, że informacje przedstawione przez skarżącego są niepełne, a czasami wręcz sprzeczne. Skarżący, wbrew wyraźnemu żądaniu referendarza, nie przedstawił informacji o sytuacji majątkowej i finansowej jego żony, a także uchylił się od odpowiedzi na wiele pytań zawartych w sądowych wezwaniach. Nie wyjaśnił przy tym, z jakich przyczyn nie udzielił żądanych od niego informacji oraz nie przedłożył wymaganych od niego dokumentów. Brak przekazania przez skarżącego informacji we ww. zakresie de facto pozbawił Sąd możliwości oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zdaniem Sądu w sprawie istnieje także konieczność oceny, czy żona skarżącego mogłaby udzielić mu pomocy. Dopiero jednoznaczne stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy osób bliskich podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Niedostarczenie przez wnioskodawcę szczegółowych informacji odnośnie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej jego żony, a także brak wyjaśnienia przez skarżącego w jakiej wysokości uzyskał dochody z tytułu prac dorywczych w Niemczech w 2015 r., nie pozwala w istocie na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

W zażaleniu na to postanowienie skarżący stwierdził, że w pełni zobrazował sytuację finansową swoją i rodziny. Powtórzył, że syn i córka nie pracują, natomiast on uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 875 zł brutto, a jego żona emeryturę w kwocie 220 euro.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że prawidłowość dokonanej przez Sąd I instancji analizy sytuacji finansowej strony skarżącej była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 131/16, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu I instancji w zakresie przyznania prawa pomocy. Z uwagi na okoliczność, że ani stan faktyczny, ani stan prawny nie uzasadniał dokonania odmiennej oceny przyjętego w stosunku do strony stanowiska skład Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone we ww. orzeczeniu NSA oraz zaprezentowaną na jego tle argumentację.

W ślad za wskazanym powyżej postanowieniem NSA z dnia 21 marca 2016 r., wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm./, zwanej dalej "p.p.s.a."), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. W świetle ww. przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "... gdy wykaże ..." wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694).

Natomiast zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy.

Należy podkreślić, że strona skarżąca nie przedłożyła dokumentów źródłowych, które pozwoliłby ustalić jej możliwości finansowe w zakresie pokrycia wymaganych kosztów, jak też nie wyjaśniła wątpliwości odnośnie uzyskiwanych dochodów. Pozostałe informacje przedstawione przez stronę skarżącą były niewystarczające do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia, nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu sytuacji finansowej, w której się znajduje. Przy czym, skarżący w złożonym zażaleniu nie odniósł się do ww. wątpliwości. Nie wyjaśnił też dlaczego nie przedłożył, mimo sądowego wezwania, wymaganych dokumentów.

W konsekwencji powyższego, Sąd I instancji miał prawo uznać, że nie zaistniała możliwość rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskutek braku informacji nie można było bowiem dokonać pełnej analizy stanu majątkowego strony.

W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.