Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 424/20 o oddaleniu wniosków o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 27 marca 2020 r., nr SKO.60.79.2019 w przedmiocie pozwolenia zintegrowanego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 424/20 oddalił wniosek Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w B. o wyłączenie sędziów WSA: Alicji Jaszczak-Sikory, Marzenny Glabas i Adama Matuszaka od rozpoznawania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 424/20 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 27 marca 2020 r., nr SKO.60.79.2019 w przedmiocie pozwolenia zintegrowanego.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Stowarzyszenie Ekologiczne [...]

w B. (dalej: "skarżący", "Stowarzyszenie") w piśmie z 7 kwietnia 2022 r. wniosło o wyłączenie sędziów WSA: Alicji Jaszczak-Sikory, Marzenny Glabas oraz Adama Matuszaka od rozpoznawania sprawy ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 27 marca 2020 r., wydaną w przedmiocie pozwolenia zintegrowanego. We wniosku Stowarzyszenie podniosło, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 9 lipca 2021 r., III OZ 408/21 wyłączył sędzię Ewę Osipuk ze składu orzekającego w sprawie II SA/Ol 424/20. Wcześniej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dwukrotnie odmówił wyłączenia tej sędzi w sprawie (postanowieniami z 29 września 2020 r. i 23 marca 2021 r.). Wnioski te były rozpoznawane przez sędziów, o wyłączenie których wnosi obecnie skarżący. Stowarzyszenie podważyło wiedzę i obiektywizm tych sędziów i stwierdziło, że wywołuje to uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów. Stowarzyszenie podkreśliło, że podstawą wniosku o wyłączenie jest zaniechanie wyjaśnienia, kiedy osoba spoza składu sędziowskiego weszła do sali narad i czy wówczas odbywała się narada, gdyż ta sytuacja wywołuje uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów. Stwierdziło też, że jeśli związki sędziów rozpatrujących sprawę II SA/Ol 424/20, a wcześniej wydających dwa postanowienia w tej sprawie z sędzią, której dotyczył wniosek o wyłączenie, są wyłącznie zawodowe - to już sama ta okoliczność powoduje, że może istnieć brak bezstronności tych sędziów i może to wpływać na ich obiektywizm. Ponadto Stowarzyszenie zaznaczyło, że WSA w Gdańsku postanowieniem z 27 października 2021 r., II SO/Gd 21/21, wyłączył sędziów i asesorów WSA w Olsztynie od rozpoznania sprawy o sygnaturze II SAB/Ol 110/21, dotyczącej skargi Stowarzyszenia na bezczynność Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Sąd pierwszej instancji powtórzył za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który oceniał zasadność zażaleń Stowarzyszenia na postanowienia WSA w Olsztynie z 30 września 2021 r., II SAB/Ol 68/21, 6 października 2021 r., II SAB/Ol 49/21 i II SAB/Ol 88/21 oraz 14 października 2021 r., II SA/Ol 607/21, którymi odmówiono wyłączenia m.in. ww. sędziów WSA (zob. postanowienia NSA z 9 grudnia 2021 r., o sygnaturach: III OZ 1214/21, III OZ 1215/21, III OZ 1216/21, III OZ 1217/21) i oddalił zażalenia Stowarzyszenia w tym zakresie, że trafność orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy, podobnie jak fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem. W orzecznictwie prezentowany jest jednolity pogląd, zgodnie z którym o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Sama podejrzliwość strony, brak zaufania do bezstronności sędziego czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny, nie stanowią przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie

Ponadto Sąd pierwszej instancji uznał za niezrozumiały zarzut zaniechania wyjaśnienia, kiedy w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 615/18, osoba spoza składu sędziowskiego weszła do sali narad i czy wówczas odbywała się narada. Kwestia ta była przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w O. i Prokurator Okręgowy w O. postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r., sygn. akt [...], umorzył śledztwo w sprawie przekroczenia 20 listopada 2018 r. uprawnień przez sędziów WSA w Olsztynie, będących członkami składu orzekającego WSA w Olsztynie, polegającego na dopuszczeniu osoby nieuprawnionej do narady i głosowania w ww. sprawie.

Uwzględniając powyższe Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżące Stowarzyszenie nie wskazało żadnych okoliczności, które mogłyby podważać bezstronność sędziów WSA w niniejszej sprawie. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o stronniczości i niesprawiedliwości sędziego, czy też subiektywne przekonanie strony co do negatywnego nastawienia sędziego do strony.

Stowarzyszenie wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji, zaskarżając je w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciło:

- naruszenie art. 17 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej "p.p.s.a.") w związku z § 21 ust. 2 pkt 2 oraz § 26 ust. 3 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 5 sierpnia 2015 r.- Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. poz. 1177 dalej również w skrócie "Regulamin"), poprzez brak w zarządzeniu z 20 kwietnia 2022 (karta 1175) informacji o terminie wyznaczonego posiedzenia;

- naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., poprzez jedynie odniesienie się do postanowienia Prokuratury co do sprawy narady - bez odniesienia się do art. 137 p.p.s.a. (elementy narady) i niestwierdzenia, że osoba spoza składu sędziowskiego przebywała w sali, w czasie, w którym odbywała się narada;

- naruszenie art. 19 w związku z art. 20 p.p.s.a., poprzez uznanie, że w sprawie nie występuje uprawdopodobniona przesłanka do wyłączenia sędziów z powodu występowania uzasadnionej wątpliwości, co do ich bezstronności w niniejszej sprawie;

- stwierdzenia sprzeczne z wnioskiem o wyłączenie sędziów oraz ze stanem spraw. Niedokładne zapoznanie się z wnioskiem o wyłączenie sędziów;

- nie wyłączenie się ze składu rozpatrującego wniosek o wyłączenie sędziów sędziego, który uczestniczył w naradzie II SA/OL 615/18, a następnie po rozpatrzeniu zażaleń Stowarzyszenia został wyłączony przez NSA ze składów orzekających w następujących sprawach: III OZ 1215/21 (II SAB/Ol 49/21), III OZ 1216/21 (II SAB/Ol 88/21), III OZ 1217/21 (II SA/Ol 607/21)

Podnosząc powyższe zarzuty skarżące Stowarzyszenie wniosło o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o wyłączeniu sędziów WSA od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 424/20, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie wniosku o wyłączenie sędziów do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, a także o orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego według norm prawem przewidzianych.

Stowarzyszenie w piśmie z 3 lipca 2022 r. stanowiącym uzupełnienie zażalenia, podtrzymał wszystkie zarzuty zażalenia z 18 maja 2022 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.).

Wymaga podkreślenia, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku, którą należy odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Takie zaś nieskonkretyzowane okoliczności przedstawiono zarówno we wniosku o wyłączenie, jak i powtórzono w zażaleniu. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Zarzuty dotyczące niewłaściwego, zdaniem skarżącej, sposobu prowadzenia przez sędziego sprawy nie mogą stanowić przesłanki do wyłączenia sędziego, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji w swoim postanowieniu.

Tego rodzaju okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanego sędziego, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sąd od rozpoznawania jego sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziów wymienionych we wniosku o wyłączenie. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wyłączenia określone w art. 18 p.p.s.a., a podane okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Podkreślić należy, że wskazane przez Stowarzyszenie okoliczności wynikają z niezadowolenia strony z prowadzenia przez sędziów czynności. Subiektywny pogląd strony co do trafności podejmowanych czynności procesowych przez danego sędziego, nie może natomiast stanowić przesłanki wyłączenia od rozpoznania sprawy.

Stowarzyszenie zmierza do wyłączenia sędziów WSA w Olsztynie Alicji Jaszczak – Sikory, Marzenny Glabas i Adama Matuszaka uznając, że zachodzi przesłanka braku obiektywizmu z uwagi na fakt, że sędziowie rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziego pracują w jednym sądzie z sędzią, którego wniosek dotyczy. Odnosząc się do tych twierdzeń, NSA w pełni podziela rozważania zawarte w zaskarżonym orzeczeniu, że ocena strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy. Powtórzenia wymaga, że w orzecznictwie prezentowany jest jednolity pogląd, zgodnie z którym o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Sama podejrzliwość strony, brak zaufania do bezstronności sędziego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny, nie stanowią przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie (zob. postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 203/16, z 19 września 2014 r., sygn. akt I OZ 786/14, z 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OZ 679/14, z 6 maja 2014 r., sygn. akt I OZ 336/14)

Ponadto wskazać należy, że sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji złożyli wymagane oświadczenia. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia. We wniosku o wyłączenie sędziów brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych przez sędziów w tej sprawie oświadczeń.

W konsekwencji stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że wniosek o wyłączenie sędziów WSA w Olsztynie Alicji Jaszczak – Sikory, Marzenny Glabas i Adama Matuszaka nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem nie zaistniały przesłanki określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a.

Wobec powyższego nietrafny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 19 i 20 p.p.s.a.

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 17 § 1 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 2 pkt 2 oraz § 26 ust. 3 Regulaminu. Zgodnie z art. 17 § 1 p.p.s.a. wyznaczanie składu orzekającego do rozpoznania sprawy na rozprawie lub na posiedzeniu niejawnym określają regulaminy wewnętrznego urzędowania sądów administracyjnych, wydane na podstawie odrębnej ustawy. Z kolei stosownie do § 21 ust. 2 pkt 2 Regulaminu do czynności sądowych wykonywanych przez przewodniczącego wydziału orzeczniczego należy ustalanie terminów posiedzeń jawnych i niejawnych w składach trzyosobowych, składów orzekających i ich przewodniczących. W rozpoznawanej sprawie Przewodnicząca Wydziału zarządzeniem z 20 kwietnia 2022 r. skierowała sprawę na posiedzenie niejawne, oznaczając przedmiot posiedzenia: rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziów oraz wyznaczyła skład orzekający do jego rozpoznania ze wskazaniem przewodniczącego składu, będącego również sędzią sprawozdawcą wniosku o wyłączenie sędziego. Wykonała zatem ciążące na niej obowiązki porządkowe nałożone przepisami Regulaminu. Brak wskazania daty w zarządzeniu z 20 kwietnia 2022 r., w której ma nastąpić rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziów na posiedzeniu niejawnym pozostaje bez wpływu na prawidłowość zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia w zakresie wniosku o wyłączenie sędziów.

Niezasadny jest także jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. zawiera dyrektywę skierowaną pod adresem sądu sporządzającego uzasadnienie wyroku (postanowienia), by zawierało ono zwięzłe przedstawienie sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sądowi pierwszej instancji nie można zarzucić, że nie zamieścił niezbędnych elementów uzasadnienia określonych w powołanym przepisie, a których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania Sądu. Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji nie ma obowiązku szczegółowego odnoszenia się do wszystkich okoliczności podniesionych we wniosku, a jedynie do tych, które miały znaczenie dla sprawy. Tak też uczynił Sąd pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.