Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia WSA Bożena Pindel, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi W. S. (S.) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.

Postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej DIS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. w Dz.U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 z późniejszymi zmianami; dalej K.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 34 § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. w Dz.U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami; dalej u.p.e.a.), utrzymało w mocy postanowienie wierzyciela – Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. (dalej ZUS) z dnia [...] roku, nr RED [...], którym organ ten uznał zarzuty zgłoszone przez W.S. w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy przedstawił następujący stan faktyczny oraz argumentację prawną :

W oparciu o tytuły wykonawcze (nr [...] do [...],[...]), wystawione w dniu [...] roku na podstawie decyzji z dnia [...] roku, nr [...], określającej zadłużenie W.S. w składkach na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2008 roku do lutego 2010 roku, ubezpieczenie zdrowotne za okresy od grudnia 2002 roku do czerwca 2003 roku, od stycznia 2008 roku do maja 2009 roku i luty 2010 roku oraz na Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 roku do czerwca 2009 roku – Dyrektor ZUS (będący organem egzekucyjnym z upoważnienia art. 19 § 4 u.p.e.a.) wszczął postępowanie egzekucyjne, doręczając ich odpisy w dniu 18 lipca 2012 roku wraz z zawiadomieniami z dnia 2 lipca 2012 roku, nr [...],[...] i [...] o zajęciu świadczenia emerytalnego zobowiązanego w ZUS Oddział w C..

W dniu 23 lipca 2012 roku zobowiązany wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne podnosząc, że ww. tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] roku, która nie jest prawomocna, gdyż złożył od niej odwołanie do Sądu Okręgowego w C..

Powołanym wyżej postanowieniem Dyrektor ZUS Oddziału w C. uznał zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione. Podkreślił, że przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie decyzji z dnia [...] roku, która stała się prawomocna w dniu 1 czerwca 2012 roku, a więc w dacie wystawienia tytułów wykonawczych zobowiązanie nimi objęte istniało i było wymagalne.

Na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie wnosząc :

– o jego uchylenie,

– zawiadomienie Prokuratury Rejonowej w C. "o potwierdzeniu przez pracowników ZUS nieprawdy",

– "o przyznanie pomocy prawnej (adwokata)".

W uzasadnieniu zażalenia zobowiązany powtórzył argumentację zawartą w zarzutach na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Ponadto wniósł o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej na podstawie art. 89 § 2 K.p.a., " gdyż zachodzi potrzeba uzgodnienie interesów stron (ZUS i zobowiązanego) przy udziale świadków i biegłych".

Odnosząc się do zarzutów zażalenia DIS podniósł, że zaległości zobowiązanego w składkach na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy zostały określone decyzją ZUS z dnia [...] roku, doręczoną ww. w sposób zastępczy (art. 44 K.p.a.), po dwukrotnym awizowaniu zawierającej tę decyzję przesyłki (17 i 25 kwietnia 2012 roku).

Od decyzji tej zobowiązany nie wniósł odwołania w ustawowym terminie, a więc stała się ona ostateczną i prawomocną.

Zaznaczył, że w dniu 6 sierpnia 2012 roku, a więc po wniesieniu zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, wydana została zobowiązanemu kserokopia decyzji z dnia [...] roku, a w dniu 8 sierpnia 2012 roku wniósł on od niej odwołanie do Sądu Okręgowego w C..

Podkreślił, że zaległości określone ww. decyzją ZUS są nadal wymagalne, a zatem podlegają uregulowaniu. Należności tych zobowiązany nie uiścił, więc uprawnionym i koniecznym było podjęcie przez wierzyciela działań zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych (art. 6 u.p.e.a.). Z tego obowiązku wywiązał się Dyrektor ZUS wystawiając [...] roku tytuły wykonawcze na te zaległości wg. wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez doręczenie odpisów tych tytułów i zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia pobieranego przez zobowiązanego w ZUS.

Za chybiony uznał także DIS wniosek zobowiązanego o przyznanie mu prawa pomocy (adwokata) wskazując, że "nie przewidują takiej możliwości przepisy normujące tryb postępowania administracyjnego".

Za bezzasadny uznał również DIS wniosek zobowiązanego o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej podnosząc, że postępowanie zażaleniowe toczy się przed organem odwoławczym i dotyczy postępowania egzekucyjnego, zatem z wnioskiem "o uzgodnienie interesów stron", tj. wierzyciela i zobowiązanego należy zwrócić się do właściwego ZUS.

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zobowiązany wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K..

W uzasadnieniu skargi zobowiązany powtórzył argumentację zawartą w zarzutach na prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz w zażaleniu na postanowienie Dyrektora ZUS Oddziału w C. podkreślając, że prowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne jest sprzeczne z prawem, gdyż powołane wyżej tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] roku, która jest nieprawomocna, gdyż złożył od niej odwołanie do Sądu Okręgowego w C..

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowienie będące przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 z późniejszymi zmianami), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest nieuwzględnienie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...], [...], wystawionych w dniu [...] roku na podstawie decyzji z dnia [...] roku, nr [...], określającej zadłużenie skarżącego w składkach na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2008 roku do lutego 2010 roku, ubezpieczenie zdrowotne za okresy od grudnia 2002 roku do czerwca 2003 roku, od stycznia 2008 roku do maja 2009 roku i luty 2010 roku oraz na Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 roku do czerwca 2009 roku.

W piśmie z dnia 21 lipca 2012 roku zobowiązany podniósł zarzuty o nieistnieniu obowiązku (braku wymagalności obowiązku) objętego tytułami wykonawczymi, gdyż od decyzji ZUS z dnia [...] roku (w oparciu o którą wystawione zostały ww. tytuły wykonawcze) wniósł on w dniu 8 sierpnia 2012 roku odwołanie do Sądu Okręgowego w C..

Przystępując do oceny legalności zaskarżonego postanowienia w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że "ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera przede wszystkim zespół norm określających postępowanie egzekucyjne i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne bowiem, to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów tego postępowania (...) podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego pomiędzy ww. podmiotami tego postępowania powstaje stosunek procesowy, w którego ramach - na podstawie "prawa egzekucyjnego" - organ egzekucyjny orzeka o uprawnieniach i obowiązkach wierzyciela i zobowiązanego" (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4503/97, ONSA 2000/1/20, Dariusz Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Wyd. Unimex, Wrocław 2008).

Zainicjowanie wskazanej procedury następuje w okolicznościach wskazanych w art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej. Wspomniany przepis stanowi, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Jak podkreśla się w ugruntowanym orzecznictwie sądowym przepis ten "nie pozostawia organowi wyboru, nakładając na niego prawny obowiązek podjęcia odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Wskazać trzeba, że choć u.p.e.a. nie zawiera definicji pojęcia "uchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku", to jednakże na podstawie całokształtu przepisów regulujących instytucje administracyjnego postępowania egzekucyjnego można uznać, że organ przystępuje do podjęcia czynności mających na celu przymusowe wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania" (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 880/10, LEX nr 747167). Niewykonanie wymagalnego obowiązku nakłada zatem na wierzyciela obowiązek zainicjowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania. Wskazać także należy, iż "zastosowany w art. 6 § 1 u.p.e.a. zwrot "powinien" oznacza "ma obowiązek", a "uchylanie się od wykonania obowiązku" to niepodjęcie przez zobowiązanego działań zmierzających do jego wykonania. W przypadku obowiązku o charakterze pieniężnym - nie wywiązanie się z niego w terminie płatności" (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1957/10, LEX nr 745716).

Zgodnie z art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podstawą prawną zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie przyczyny enumeratywnie wymienione w tym przepisie:

– wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku,

– odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej,

– określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 ww. ustawy,

– błąd co do osoby zobowiązanego,

– niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym,

– niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego,

– brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ww. ustawy,

– zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego,

– prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny,

– niespełnienie wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy.

Zarzuty wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, który powinien zawierać pouczenie o możliwości wniesienia tego środka prawnego.

Mając na uwadze treść zarzutów sformułowanych przez skarżącego stwierdzić należy, iż obejmują one sytuacje przewidziane w art. 33 pkt 1 i 2 u.p.e.a. tj. nieistnienie obowiązku oraz brak wymagalności obowiązku z innego powodu.

W ocenie Sądu, wbrew argumentom skarżącego, zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Nie można podzielić zarzutu skarżącego o nieistnieniu obowiązku objętego tytułami wykonawczymi, który sprowadza się w badanej sprawie do kwestionowania zgodności z prawem decyzji z dnia [...] roku określającej zadłużenie zobowiązanego w zaległościach składkowych. Zobowiązany, wnosząc zarzuty oparte na tej podstawie, powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania (okoliczność faktyczna) lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa (przedawnienie) lub czynności prawnych (uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku).

Jak słusznie wskazał organ odwoławczy podstawę nałożonego na zobowiązanego obowiązku stanowiła ostateczna decyzja ZUS Oddziału w C. z dnia [...] roku, nr [...], doręczona skarżącemu w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego, po dwukrotnym awizowaniu (w dniach 17 i 25 kwietnia 2012 roku) zawierającej tę decyzję przesyłki (k. nr 1 i 2 akt egzekucyjnych). Powyższa decyzja nie została zaskarżona przez skarżącego i stała się prawomocna w dniu 1 czerwca 2012 roku.

Dopiero w dniu 6 sierpnia 2012 roku, po wniesieniu przez skarżącego zarzutów na postępowanie egzekucyjne, wydana została na jego wniosek kserokopia decyzji z dnia [...] roku, po czym wniósł on w dniu 8 sierpnia 2012 roku odwołanie do Sądu Okręgowego w C. (które do dnia rozprawy nie zostało rozpoznane). Zgodnie z wymogiem art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. ww. decyzja została wskazana w tytułach wykonawczych.

Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne toczy się w oparciu o funkcjonującą w obrocie prawnym ostateczną decyzję administracyjną. Badanie prawidłowości decyzji stanowiącej podstawę prawną obowiązku podlegającego egzekucji pod względem merytorycznym na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe i to zarówno przez organ odwoławczy jak i przez organ egzekucyjny (art. 29 § 1 i art. 33 pkt 1 u.p.e.a.). Podstawą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą być okoliczności dotyczące zakończonego ostateczną decyzją postępowania administracyjnego. Skarżący, powołując się na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym nie wskazał, że owo nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tytułów wykonawczych. Jak natomiast podkreśla się w orzecznictwie, zestawienie art. 29 § 1 in fine z art. 33 pkt 1 u.p.e.a prowadzi do wniosku, że zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazujący na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym, dotyczyć może wyłącznie sytuacji, kiedy nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tego tytułu (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1378/08).

Z powyższych powodów nie może zostać również uwzględniony zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego, dotyczący braku wymagalności obowiązku objętego ww. tytułami wykonawczymi. W ocenie Sądu nie zaszła przesłanka wymieniona w art. 33 pkt 2 u.p.e.a., którą strona skarżąca uzasadnia – jak w przypadku art. 33 pkt 1 u.p.e.a. – faktem wniesienia w dniu 8 sierpnia 2012 roku do sądu okręgowego odwołania od otrzymanej na jej wniosek kserokopii decyzji z dnia [...] roku. W świetle przytoczonych wyżej regulacji ponownie należy wskazać, że podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych była decyzja ostateczna z dnia [...] roku, a niewykonanie przez zobowiązanego wymagalnego obowiązku – jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie – nakładało na wierzyciela obowiązek zainicjowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, iż w rozpatrywanej sprawie organy zasadnie uznały, iż zarzuty skarżącego dot. nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.) oraz braku wymagalności obowiązku z innego powodu (art. 33 pkt 2 u.p.e.a.) są nieuzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił zatem argumentację Dyrektora Izby Skarbowej w K. zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 z późniejszymi zmianami) skargę, jako nieuzasadnioną oddalił.