Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot Sędzia WSA Justyna mazur po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi J. T. na bezczynność Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. w przedmiocie nierozpatrzenia wniosku z 30 sierpnia 2022 roku 1. zobowiązuje Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. do rozpoznania wniosku J. T. z dnia 30 sierpnia 2022 r. o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia 22 sierpnia 2022 r. znak: [...] w terminie 30 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku z dnia 30 sierpnia 2022 r. o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia 22 sierpnia 2022 r. znak: [...], która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. na rzecz J. T. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Syg. akt VIII SAB/Wa 13/23

Uzasadnienie

W dniu 3 stycznia 2023 roku J. T. wniósł skargę na bezczynność Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej( dalej wierzyciel) w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 30 sierpnia 2022 roku o stwierdzenie nieważności postanowienia z 22 sierpnia 2022 roku oddalającego zarzuty skarżącego w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] z dnia 6 kwietnia 2022 roku.

W uzasadnieniu skargi J. T. podnosił, że od Urzędu Skarbowego w Z. otrzymał tytuł wykonawczy stosowany w egzekucji należności pieniężnych z 6 kwietnia 2022 roku, w którym jako wierzyciela podano Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczta Polska SA.

Za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w Z. wniósł zarzut w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez wierzyciela. Urząd Skarbowy poinformował skarżącego, że w dniu 26 kwietnia 2022 roku przekazał do wierzyciela dokumenty.

Skarżący wskazywał, że postanowienie zostało wydane przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej SA i jako organ odwoławczy wskazuje ten sam organ.

Zgodnie z art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2021 roku, poz. 735 ze zm. dalej kpa) organ wydający postanowienie nie może być organem wyższego stopnia dla siebie. Ponadto art. 17 § 1 ustawy dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji( DZ.U z 2022 roku, poz. 479 ze zm. dalej ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) stanowi, że ,, zażalenie wnosi się do organu odwoławczego, który wydał zaskarżone postanowienie ‘’.

W dniu 30 sierpnia 2022 roku skarżący wystosował pismo z wnioskiem o stwierdzenie nieważności postanowienia Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej SA z dnia 22 sierpnia 2022 roku.

Skarżący nie otrzymał odpowiedzi na złożony wniosek o stwierdzenie nieważności. W listopadzie 2022 roku wystosował ponaglenia do organu i nie otrzymał odpowiedzi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu pisma procesowego organ podnosił, że Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej w związku z brakiem realizacji należności z tytułu zaległych opłat abonamentowych przez J.T. przekazał za pomocą platformy ePuap do Naczelnika Urzędu Skarbowego tytuł wykonawczy z dnia 6 kwietnia 2022 roku obejmujące zobowiązanie z tytułu zaległych opłat abonamentowych za okres od maja 2019 roku do października 2021 roku.

Urząd Skarbowy w Z. pismem z dnia 27 kwietnia 2022 roku na podstawie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przekazał Dyrektorowi Centrum Obsługi Finansowej zarzuty skarżącego z dnia 21 kwietnia 2022 roku celem zajęcia stanowiska w przedmiotowej sprawie.

Stanowisko wierzyciela w sprawie złożonych zarzutów zostało zawarte w postanowieniu Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej z dnia 22 sierpnia 2022 roku, w którym postanowiono o oddaleniu zarzutu nieistnienia obowiązku oraz oddaleniu zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane. W pouczeniu do tego postanowienia wierzyciel wskazał, że skarżącemu służy od tego postanowienia zażalenie, które należy złożyć w terminie 7 dni od daty doręczenia do Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej SA za pośrednictwem Poczty Polskiej SA Centrum Obsługi Finansowej Wydział Abonamentu RTV. Postanowienie zostało doręczone w dniu 25 sierpnia 2022 roku.

Pismem z dnia 30 sierpnia 2022 roku skarżący złożył do Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej SA zażalenie na postanowienie wierzyciela z 22 sierpnia 2022 roku wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności postanowienia jako zawierającego wadę i wydanie z rażącym naruszeniem prawa.

W dniu 28 października 2022 roku Poczta Polska SA wezwała skarżącego do sprecyzowania treści wniesionego zażalenia.

Pismem z dnia 3 stycznia 2023 roku skarżący złożył skargę na bezczynność organu na brak odpowiedzi na pismo z dnia 30 sierpnia 2022 roku z wnioskiem o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia 22 sierpnia 2022 roku dotyczącego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Organ wskazywał, że postanowienie w przedmiocie wniesionego zażalenia na postanowienie wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności postanowienia z 22 sierpnia 2022 roku zostało rozpoznane w dniu 2 grudnia 2022 roku.

Ustosunkowując się do podniesionego przez skarżącego zarzutu opóźnienia w wydaniu postanowienia organ wskazywał, że zgodnie z art. 35 § 3 kpa załatwienie sprawy powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a w sprawie szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się że terminy określone w art. 35 § 3 kpa mają charakter instrukcyjny i należą do środków dyscyplinujących organy administracji publicznej. Naruszenie tych terminów niw ma wpływu na możliwość orzekania i nie powoduje wadliwości wydanego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sprawowana przez sądy administracyjne kontrola administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że spełnione zostały warunki formalne do wystąpienia ze skargą do sądu administracyjnego, zgodnie z art. 52 p.p.s.a., ponieważ skarżący 8 listopada 2022 r. wniósł ponaglenie w trybie art. 37 k.p.a. Skarga na bezczynność ma na celu doprowadzenie do wydania przez organ administracji oczekiwanego przez stronę aktu lub podjęcia określonej czynności.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

W myśl § 1a cytowanego przepisu jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Przepis art. 37 § 1 kpa zawiera definicje legalne spornych dotychczas w piśmiennictwie i orzecznictwie określeń: bezczynność i przewlekłość. Zgodnie z pkt 1 tego przepisu przez bezczynność należy rozumieć niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych lub w terminie skazanym zgodnie z art. 36 § 1. Natomiast przewlekłość oznacza prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (pkt 2).

W myśl art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (ar. 36 § 1 kpa). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa).

Stwierdzenie bezczynności organu administracji publicznej może nastąpić po bezspornym ustaleniu, że organ ten nie załatwił sprawy w terminie. Przyczyny, z powodu których nastąpiło przekroczenie terminu załatwienia sprawy, są nieistotne dla stwierdzenia bezczynności organu. Nie ma zatem znaczenia, czy organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie załatwił sprawy w terminie (por. wyrok NSA z 17 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 2567/15, publ. LEX nr 2036047). Przyczyny przekroczenia terminu załatwienia sprawy mogą mieć natomiast znaczenie przy ocenie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 37 § 6 pkt 1 k.p.a.).

Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z ustanowioną w art. 12 kpa zasadą szybkości postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2).

Należy zauważyć, iż w postępowaniu odwoławczym i w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie ma tożsamości spraw, są to dwa odrębne postępowania mające różny przedmiot i różne rozstrzygnięcia. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja( postanowienie) jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Wszczęcie postępowania w trybie nadzoru rozpoczyna nowe postępowanie administracyjne w stosunku do postępowania prowadzonego w trybie zwykłym, instancyjnym. Postępowanie odwoławcze, nie jest postępowaniem konkurencyjnym względem postępowania nieważnościowego ( i odwrotnie), postępowania te nie wykluczają się wzajemnie( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2016 roku, II OSK 161/15).

W przedmiotowej sprawie poza oceną organu pozostał fakt, iż skarżący złożył w piśmie procesowym z dnia 30 sierpnia 2022 roku zażalenie oraz wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia z 22 sierpnia 2022 roku.

Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2022 roku organ rozpoznał zażalenie na postanowienie z dnia 22 sierpnia 2022 roku. Wniosek o stwierdzenie nieważności nie został rozpoznany przez organ do chwili obecnej.

Niewątpliwie niezałatwienie sprawy w terminie narusza zasadę sformułowaną w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Odnosi się to również do obowiązku przestrzegania terminów wyznaczonych celem załatwienia sprawy( art. 35 kpa). Bezspornie też, obowiązek załatwienia spraw bez zbędnej zwłoki, czy też termin miesiąca na załatwienie odwołania, pozostaje w bezpośrednim związku z ogólnymi zasadami procedury administracyjnej, w tym z zasadą praworządności – art. 7 kpa oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów – art. 8 kpa.

Celem wprowadzenia przez ustawodawcę do systemu prawa instytucji skargi na bezczynność była ochrona uprawnień jednostki do żądania od organu zachowania gwarantowanego jednostce przez przepis prawa. Skarga ma stanowić zatem narzędzie przymuszające do podjęcia żądanego działania( wyrok WSA w Krakowie z 9.04.2014, syg. akt I SAB/ Kr 13/14).

W orzecznictwie akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Naruszenie kwalifikowane jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13; a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 14/14 w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 69/13; w Szczecinie z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II SAB/Sz 34/13 – dostępne na www.nsa.gov.pl).

Zachowanie organu i nierozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia 22 sierpnia 2022 roku nie wynikało z lekceważenia zasad i obowiązków przez organ, a wynikało z niewłaściwej oceny sytuacji faktyczno – prawnej i uznania, że najpierw winna być zakończona sprawa związana z wniesieniem zarzutów przez skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym. Z tych też względów Sąd uznając, iż doszło do bezczynności organu zobowiązał do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia z 22 sierpnia 2022 roku w terminie jednego miesiąca uznając, iż bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. może fakultatywnie wymierzyć grzywnę lub przyznać na rzecz skarżących sumę pieniężną, w wysokości określonej w art. 154 § 5 p.p.s.a. Wprowadzając możliwość przyznania sumy pieniężnej wzorowano na rozwiązaniu przyjętym w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 roku o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki (DZ.U nr 179, poz. 1843 ze zm.).

Przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej stanowi sankcję dla państwa za wadliwe zorganizowanie wymiaru sprawiedliwości oraz rekompensatę dla skarżącego za krzywdę moralną spowodowaną przewlekłością postępowania. Następuje w wysokości proporcjonalnej do wielkości zwłoki, jej przyczyn oraz dotkliwości dla skarżącego. Odpowiednia suma pieniężna pełni rolę swoistego zadośćuczynienia za stres i frustrację, spowodowane przewlekłością postępowania( postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2015 roku, syg. akt III SPP 10/15).

Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, że fakt bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego. Gdyby bowiem był taki zamiar ustawodawcy wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka należy całkowicie do oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Bez wątpienia przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zatem zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu załatwieniu sprawy.

W orzecznictwie sformułowano pogląd, że przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyroki WSA - w Warszawie z 19 maja 2017 r., IV SAB/Wa 294/16 oraz w Gliwicach z 7 sierpnia 2019 r. III SAB/Gl 72/19). Na tle poczynionych ustaleń nie zachodziła podstawa do wymierzenia grzywny lub przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej.

Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 1,3, § 1a, § 2 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.