Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. Redaktora Naczelnego czasopisma [...] w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 642/23 o oddaleniu wniosku o wyłączenie asesora WSA Lucyny Staniszewskiej w sprawie ze skargi M. J. Redaktora Naczelnego czasopisma [...] w L. na bezczynność Krajowego Biura Wyborczego w przedmiocie rozpoznania wniosku z 14 września 2023 r. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: 1. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w zaskarżonym postanowieniu, w ten sposób, że: a) w sentencji postanowienia w miejsce strony skarżącej "M. J.", wpisać jako stronę skarżącą "M. J. Redaktora Naczelnego czasopisma [...] w L."; b) w uzasadnieniu na stronie pierwszej w pierwszym akapicie od góry, w miejsce strony skarżącej "M. J.", wpisać jako stronę skarżącą "M. J. Redaktor Naczelny czasopisma [...] w L. 2. oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 19 stycznia 2024 r., II SAB/Wa 642/23 oddalił wniosek M. J. - Redaktora Naczelnego czasopisma [...] w L., o wyłączenie sędziego WSA Joanny Kruszewskiej-Grońskiej oraz asesora WSA Lucyny Staniszewskiej od orzekania w sprawie ze skargi M. J. - Redaktora Naczelnego czasopisma [...] w L. (dalej: "skarżący") na bezczynność Krajowego Biura Wyborczego, w przedmiocie rozpoznania wniosku z 14 września 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że zgodnie z ugruntowaną doktryną i judykaturą "nominaci politycznej KRS" nie są sędziami i asesorami w rozumieniu prawa, a ich powołanie na urząd sędziego lub asesora jest bezskuteczne. Wskazał na brak bezstronności ww. jako nominatów podkreślając, że jest on osobą czynną politycznie, kontestującą przewodnią rolę partii PIS w Polsce, a nominaci politycznej Krajowej Rady Sądownictwa szykanują go.

Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska 10 stycznia 2024 r. złożyła oświadczenie stwierdzające, że po jej stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, z późn. zm., zwana dalej: p.p.s.a.), wyłączające od rozpoznania niniejszej sprawy. Nie istnieją także inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości, co do jej bezstronności w tej sprawie.

Oświadczenie tożsamej treści 15 stycznia 2024 r. złożyła również asesor Lucyna Staniszewska.

Oddalając wniosek o wyłączenie sędziego, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kwestionowanie legitymacji sędziego (asesora) do orzekania, z uwagi na fakt wyłonienia kandydata na sędziego (asesora sądowego) w procedurze prowadzonej przez tzw. "nową Krajową Radę Sądownictwa", nie może zostać uznane za uprawdopodobnienie wystąpienia okoliczności uzasadniających jego wyłączenie, ponieważ skarżący nie odniósł swoich twierdzeń do problematyki bezstronności w konkretnej sprawie.

Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazuje art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie chodzi o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sąd od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego, jak stanowi art. 20 § 1 p.p.s.a., zgłaszający wniosek o wyłączenie sędziego powinien uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego (asesora sądowego) przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wskazał żadnych okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego WSA Joanny Kruszewskiej-Grońskiej i asesora sądowego Lucyny Staniszewskiej od udziału w niniejszej sprawie, gdyż za takie, jak powyżej wskazano, nie mogą być uznane przekonania skarżącego o nieprawidłowym powołaniu ww. do pełnienia urzędu.

Uprawdopodobnienie, zdaniem WSA w Warszawie, oznacza uwiarygodnienie okoliczności przemawiających za koniecznością odsunięcia sędziego od rozpatrywania konkretnej sprawy. Z uwagi na to, że wyłączenie sędziego nie ma charakteru automatycznego, tylko wyjątkowy, wnioskodawca powinien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego, czy też motywy ewentualnego stronniczego działania sędziego. Brak odniesienia argumentów wniosku o wyłączenie sędziego (asesora) do okoliczności konkretnej sprawy powoduje, że nie mieści się on w granicach przesłanek określonych w art. 18-19 p.p.s.a.

Skarżący, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaznaczając że wnosi o uwzględnienie wniosku w zakresie wyłączenia od orzekania w jego sprawie asesor Lucyny Staniszewskiej.

W obszernym uzasadnieniu zażalenia, skarżący przedstawił argumentację na poparcie swojego stanowiska. Ponownie wskazał, że zgodnie z ugruntowaną doktryną i judykaturą, nominatów "politycznej" Krajową Radę Sądownictwa nie można uznawać za sędziów lub asesorów. Nie dają oni bowiem gwarancji bezstronności, co w oczywisty sposób ogranicza prawo obywatela do rozstrzygnięcia sprawy przez niezawisły sąd

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.).

Funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 212/71, postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2007 r., II CZ 13/07). Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie sędziego uwarunkowane jest nie wystąpieniem jakichkolwiek zastrzeżeń co do jego bezstronności, ale wątpliwości uzasadnionych, popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, zdaniem skarżącego, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, w niniejszej sprawie Sąd nie może badać niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu.

Zdaniem NSA w niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie asesor WSA Lucyny Staniszewskiej (co do której ograniczono zażalenie). Skarżący bowiem nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia asesora. Przypomnieć należy, że w myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Jednocześnie złożone przez asesora WSA oświadczenie, że w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do jego prawdziwości.

Argumentacja podniesiona w zażaleniu, zmierzająca do uznania, że osoba powołana na stanowisko asesora przez tzw. "nową KRS" nie jest asesorem w świetle prawa, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. W istocie zmierza ona do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie, co jak wskazano powyżej jest niedopuszczalne.

W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania asesora, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność asesora WSA. Niewskazanie zaś wątpliwości odnoszących się do bezstronności asesora w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie asesora WSA Lucyny Staniszewskiej jest bezzasadny.

Jednocześnie dostrzegając, iż zaskarżone postanowienie zawiera błąd w oznaczeniu strony skarżącej, co bezpośrednio wynika z akt sądowych, w szczególności z zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 9 listopada 2023 r. (k. 106), która w pkt 1 nakazała uwzględnienie, "iż skarżącym w niniejszej sprawie jest M. J. – redaktor naczelny Czasopisma [...] w L.", Naczelny Sąd Administracyjny sprostował tę oczywistą omyłkę pisarską korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 156 § 3 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie