Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Lu 551/23 w sprawie ze skargi G. z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 30 czerwca 2023 r., nr SKO.41/152/P/2020 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2004 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz G. z siedzibą w P. kwotę 9160 (słownie: dziewięć tysięcy sto sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 7 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Lu 551/23 w sprawie ze skargi G. w P. (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej: Kolegium, SKO, organ odwoławczy) z dnia 30 czerwca 2023 r., w przedmiocie zwrotu nienależnie otrzymanej nadpłaty i odsetek od nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za 2004 r., oddalił skargę.

Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym.

Kolegium decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r., po rozpatrzeniu odwołania spółki, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (dalej: Prezydent, organ I instancji, organ podatkowy) z 21 dnia listopada 2019 r., w sprawie określenia obowiązku zwrotu nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości wraz z odsetkami od tej nadpłaty.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Prezydent decyzją z dnia 21 listopada 2019 r., określił dla spółki obowiązek zwrotu, w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji, nienależnie otrzymanej nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2004 w kwocie 715.728,70 zł oraz nienależnie otrzymanych odsetek naliczonych od tej nadpłaty w kwocie 16.262,00 zł. W podstawie prawnej decyzji organu I instancji powołano art. 207 § 1 w zw. z art. 52 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900, ze zm.; obecnie Dz. U. z 2022 r., poz. 2651, ze zm.; dalej: o.p.). W decyzji tej Prezydent wyjaśnił, że Kolegium decyzją z 9 czerwca 2015 r., uchyliło w całości decyzję Prezydenta z 3 lutego 2014 r., w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 rok w wysokości 35.028,40 zł oraz stwierdziło nadpłatę w podatku od nieruchomości za 2004 r. dla Spółki w wysokości 715.728,70 zł. W dniu 27 października 2015 r. Prezydent zwrócił podatnikowi nadpłatę określoną w decyzji Kolegium wraz z odsetkami, pomniejszoną o kwotę 35.028,40 zł zwróconą stronie 24 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 20 maja 2016 r., I SA/Lu 1321/15, uchylił wspomnianą decyzję Kolegium z 9 czerwca 2015 r. Skargę kasacyjną Spółki od tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z 19 października 2018 r., II FSK 3204/16. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że podatnik nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 52 § 1 pkt 2 lit. a) o.p., Prezydent opisaną decyzją określił stronie obowiązek zwrotu nienależnie otrzymanej nadpłaty wraz z odsetkami.

Rozpoznając odwołanie Kolegium stwierdziło, że skoro decyzja z 9 czerwca 2019 r., na podstawie której zwrócono spółce nadpłatę została uchylona przez WSA w Lublinie, to spółka była zobowiązana do jej zwrotu bez wezwania ze strony organu podatkowego, czyli do realizacji obowiązku wynikającego z art. 52 § 1 pkt 2 lit. a) o.p. Wobec tego, że spółka nie wykonała tego obowiązku, organ podatkowy był uprawniony do wydania na podstawie art. 52 § 3 o.p. decyzji określającej stronie obowiązek zwrotu tej nadpłaty (wraz z odsetkami) w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji w sprawie zwrotu.

Według Kolegium, okoliczność, iż w dacie wydania decyzji z dnia 21 listopada 2019 r. nie było zakończone postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 r., prowadzone przez Prezydenta na skutek decyzji kasacyjnej z 13 sierpnia 2019 r., nie stała na przeszkodzie wydania decyzji w sprawie zwrotu nadpłaty ani dobrowolnej realizacji tego obowiązku przez Spółkę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie spółka zaskarżała ww. decyzję w całości.

Sąd I instancji uznał, że skarga spółki jest niezasadna, jednocześnie wskazując, że spór w niniejszej sprawie dotyczy zasadności określenia Spółce, w trybie art. 52 § 3 o.p. obowiązku zwrotu nienależnie otrzymanej nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2004 w kwocie 715.728,70 zł oraz nienależnie otrzymanych odsetek naliczonych od tej nadpłaty.

Sąd podał, że skoro powyższa decyzja Kolegium z dnia 9 czerwca 2019 r., na podstawie której zwrócono Spółce nadpłatę wraz z odsetkami, została prawomocnie wyeliminowana z obrotu prawnego, to obowiązkiem spółki było dokonanie zwrotu tej nadpłaty (wraz z odsetkami) na rzecz organu podatkowego, bez wezwania ze strony organu podatkowego. Obowiązek ten wynikał wprost z powołanego wyżej art. 52 § 1 pkt 2 lit. a) o.p. Wobec tego, że spółka nie wykonała obowiązku z art. 52 § 1 pkt 2 lit. a) o.p., organ podatkowy był uprawniony i zarazem zobowiązany do wydania – na podstawie art. 52 § 3 o.p. – decyzji określającej dla Spółki obowiązek zwrotu opisanej nadpłaty (wraz z odsetkami) w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji wniosła spółka. Działający w jej imieniu pełnomocnik zaskarżył wyrok w całości, zarzucając:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), to jest: 1) naruszenie art. art 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ podatkowy art. 233 § 1 pkt 2 lit. a w związku z art. 59 § 1 pkt 9 o.p. w związku z art. 70 § 1 o.p. oraz art. 71 pkt 2 o.p., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez wydanie decyzji w warunkach przedawnienia zaległości podatkowej w rozumieniu art. 52 § 3 o.p. w związku z art. 51 § 1 o.p., wynikającej z decyzji organu pierwszej instancji w sprawie określenia obowiązku zwrotu nienależnie otrzymanej nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 r.;

2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w z związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i akceptację naruszenia przez organ podatkowy art. 59 § 1 pkt 9 o.p. w związku z art. 70 § 1 o.p. oraz art. 71 pkt 2 o.p., poprzez ich bezzasadne niezastosowanie, tj. nieumorzenie postępowania w sprawie określenia obowiązku zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 r.;

3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w z związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i akceptację naruszenia przez organ podatkowy art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 59 § 1 pkt 9 o.p. i art. 70 § 1 o.p. w związku z art. 71 pkt 2 o.p. poprzez uznanie, że nie doszło do przedawnienia zaległości podatkowej wynikającej z decyzji organu pierwszej instancji w sprawie określenia obowiązku zwrotu nienależnie otrzymanej nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 r.;

4) naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji gdy zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 247 §1 pkt 3 o.p., tj. po upływie okresu przedawnienia, z naruszeniem art. 59 § 1 pkt 9 o.p. w związku z art. 71 pkt 2 o.p. oraz art. 70 § 1 o.p., uzasadniającym stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;

5) naruszenie art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 141 § 4 p.p.s.a w związku z art.134 § 1 p.p.s.a. poprzez brak kontroli Sądu kwestii przedawnienia przedawnienia zaległości podatkowej wynikającej z decyzji organu pierwszej instancji w sprawie określenia obowiązku zwrotu nienależnie otrzymanej nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 r.;

6) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyrażające się akceptacją i przyjęciem jako stanu sprawy błędnie ustalonego i ocenionego stanu faktycznego przez organy podatkowe, tj. z naruszeniem art. 59 § 1 pkt 9 o.p. w związku z art. 70 § 1 o.p. oraz art. 71 pkt 2 o.p.;

7) naruszenie art.141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz z art, 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i art. 45 Konstytucja RP poprzez oddalenie skargi i przeprowadzenie kontroli legalności decyzji w sposób nie spełniający standardów wynikających z art. 3 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz uzasadnienie wydanego orzeczenia w sposób nie spełniający wymogów wskazanych w art. 141 § 4 p.p.s.a oraz nie realizujący prawa strony do sądu;

8) naruszenie art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ podatkowy z art. 52 § 1 pkt 2a), art. 52 § 3 o.p. polegające na ich zastosowanie w sprawie w sytuacji, gdy cały czas toczy się postępowanie podatkowe w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości za 2004 r., a należna skarżącej spółce kwota nadpłaty nie jest znana, z naruszeniem art. 2 Konstytucji RP i art. 121 § 1 o.p.;

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego.

Wskazując na podstawę wynikającą z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

9) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z naruszeniem art. 2 Konstytucji RP oraz art. 59 § 1 pkt 9 o.p. w związku z art. 70 § 1 o.p. oraz art. 71 pkt 2 o.p poprzez ich pominięcie i niezastosowanie w sprawie, podczas gdy ich zastosowanie uzasadnia stan faktyczny sprawy i prowadzi do ustaleń odmiennych od tych dokonanych przez Sąd I instancji;

10) naruszenie 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z naruszeniem art. 52 § 1 pkt 2a) w związku z art. 52 § 3 o.p. oraz art. 121 § 1 o.p. i art. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że organ może żądać zwrotu kwoty wypłaconej spółce nadpłaty w sytuacji, gdy cały czas toczy się postępowanie podatkowe w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku od nieruchomości za 2004 r. a należna skarżącej spółce kwota nadpłaty nie jest znana.

Ponadto wniesiono o uchylenie w całości wyroku Sądu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz strony zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Na postawie art. 176 § 2 p.p.s.a. złożono wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W niniejszej sprawie brak jest odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j. ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna, jednak została uwzględniona z innych powodów.

Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy zasadności określenia Spółce – w trybie art. 52 § 3 O.p. – obowiązku zwrotu nienależnie otrzymanej nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2004 oraz nienależnie otrzymanych odsetek naliczonej od tej nadpłaty.

Zdaniem Skarżącej, w sytuacji gdy nie zostało do tej pory zakończone ostateczną decyzją organu podatkowego postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 r., brak było podstaw do wydania decyzji opisanej w art. 52 § 3 O.p. Natomiast organy podatkowe stoją na stanowisku, które zaakceptował sąd pierwszej instancji, że skoro decyzja Kolegium z 9 czerwca 2019 r., na podstawie której zwrócono Spółce nadpłatę oraz odsetki, została prawomocnie uchylona, to Spółka była zobowiązana do zwrotu tej nadpłaty (wraz z odsetkami) bez wezwania organu – w myśl art. 52 § 1 pkt. 2 lit. a) O.p. Skoro zaś tego nie uczyniła, organ podatkowy był uprawniony do wydania, na podstawie art. 52 § 3 O.p., decyzji określającej stronie obowiązek zwrotu nadpłaty wraz z odsetkami w terminie 30 dni od doręczenia decyzji.

Spółka skarżąca na etapie skargi kasacyjnej sformułowała również zarzuty odnoszące się do przedawnienia zaległości podatkowej wynikającej z decyzji organu pierwszej instancji w sprawie określenia obowiązku zwrotu nienależnie otrzymanej nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 r., opierając się na art. 59 § 1 pkt. 9 O.p. w zw. z art. 70 § 1 O.p. oraz art. 71 pkt. 2 O.p.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że na uwzględnienie zasługuje sformułowany przez skarżącą kasacyjnie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a poprzez brak kontroli sądu pierwszej instancji w zakresie zbadania kwestii przedawnienia zaległości podatkowej wynikającej z decyzji organu pierwszej instancji w sprawie określenia obowiązku zwrotu nienależnie otrzymanej nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2004 r.

Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami czy żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ten ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony.

W niniejszej sprawie, wbrew normom wynikającym z art. 134 p.p.s.a., sąd pierwszej instancji ograniczył się tylko do zweryfikowania zarzutów sformułowanych w skardze. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd ograniczył się do przytoczenia okoliczności stanu faktycznego wynikającego z kolejnych działań podejmowanych przez stronę oraz organy podatkowe, jak również ustosunkował się do zarzutów sformułowanych w treści skargi. Pominął zaś analizę zagadnienia przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Uzasadnienie wyroku sporządzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie spełnia kryteriów art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem nie zawiera odniesienia się do istotnej kwestii przedawnienia zaległości podatkowej wynikającej z przekazanych spółce kwot nadpłaty, które zgodnie z zaskarżoną decyzją podlegają zwrotowi na rzecz organu. W treści uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji brak jest jakichkolwiek rozważań w tym zakresie, co może uprawdopodobniać twierdzenie, że kwestia nie była w ogóle przedmiotem badania sądu.

Zaskarżony wyrok w zakresie przedawnienia zaległości podatkowej, w uzasadnieniu przedstawiającym zwięzły stan sprawy, nie zawiera tego elementu. Natomiast kwestia przedawnienia winna być zbadana i oceniona w pierwszej kolejności. Ocena przedawnienia warunkuje celowość i zasadność kolejnych kroków, tj. kontrolę naruszenia przez organy przepisów postępowania czy innych regulacji prawa materialnego.

Brak odniesienia się do problemu przedawnienia oraz brak oceny stanu faktycznego w tym zakresie stanowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w całości zaskarżony wyrok. W toku ponownego rozpoznania sprawy należy uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 uchylił zaskarżony wyrok. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

SNSA Dominik Gajewski SNSA Wojciech Stachurski SWSA(del.) Agnieszka Olesińska