Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 5 listopada 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 listopada 2020 roku sprawy ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę.

Decyzją z "[...]" r., wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej jako: organ lub organ I instancji), odmówił G. J. (dalej: wnioskodawczyni, strona lub skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, M. J.

Organ ustalił, że M. J. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, który zaliczył go do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od 13 roku życia. Pozostaje on w związku małżeńskim z G. J., z którą mają troje niepełnoletnich dzieci – P. (ur.0.09.2006 r.), O. (ur.16.04.2009 r.) i A. (ur.16.04.2009 r.); rodzice M. J. żyją, lecz nie sprawują nad nim opieki.

Organ powołał się na regulacje prawne zawarte w art. 17 ust.1 pkt 4, art.17 ust.1a, art.17 ust.1b, oraz art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz.111, z późn.zm.)

i stwierdził, że wnioskowane świadczenie nie może być przyznane, ponieważ osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, nie została więc spełniona przesłanka, określona w art. 17 ust.5 pkt 2 lit.1 u.ś.r.

W złożonym odwołaniu, wnioskodawczyni nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem. W uzasadnieniu podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca, bo została wydana z naruszeniem Konstytucji. Wskazała, że mąż jest po amputacji obu kończyn górnych i wymaga jej stałej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: SKO, Kolegium, organ odwoławczy lub organ II instancji) postanowieniem z dnia "[...]" r. zleciło organowi I instancji uzupełnienie postępowania dowodowego, poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w celu ustalenia zakresu sprawowanej opieki, stanu zdrowia męża wnioskodawczyni oraz wynikających z niego potrzeb, a także czy zakres i sposób sprawowania opieki wyklucza możliwość podjęcia przez G. J. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wywiad środowiskowy został przeprowadzony w miejscu zamieszkania strony w dniu 12 marca 2020 r. Ponadto, w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego, Kolegium uzyskało informację z Urzędu Miejskiego, poświadczającą, że M. J. jest zatrudniony w ww. Urzędzie, pracuje codziennie w pełnym wymiarze czasu pracy przewidzianym dla osób niepełnosprawnych 7 godzin dziennie, 35 godzin tygodniowo.

Decyzją z dnia "[...]" r. organ II instancji utrzymał w mocy decyzję będącą przedmiotem odwołania.

W uzasadnieniu SKO wskazało, iż fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże, w ocenie Kolegium, świadczenie to nie mogło zostać przyznane z innych względów. Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowe świadczenie stanowi rekompensatę dla osoby sprawującej opiekę za brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Zdaniem organu II instancji, strona ma możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na to, że jej mąż pracuje zawodowo na przystosowanym stanowisku, w pełnym wymiarze czasu pracy, przewidzianym dla osób niepełnosprawnych. Do pracy dojeżdża sam przystosowanym samochodem. Z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego 12 marca 2020 r., wynika, że G. J. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem; pomaga w toalecie, w ubieraniu się, przygotowywaniu i podawaniu posiłków. Czynności opiekuńcze wykonuje wobec męża rano, przed jego wyjazdem do pracy, czy też po południu, po jego powrocie z pracy. Czynności te nie zajmują stronie całego dnia. Natomiast takie czynności jak pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, nie stanowią opieki nad mężem. Takie czynności są wykonywane przez większość kobiet, również pracujących zawodowo, w szczególności, gdy w rodzinie są dzieci. Kolegium, nie negując sprawowania opieki przez stronę nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem, uznało, że zakres tej opieki nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję, strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., art. 6 k.p.a. oraz art.2, art. 30 i art. 32 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że zazwyczaj mężowie biorą udział w dbaniu

o dom i wykonują czynności, których jej mąż, z oczywistych względów wykonywać nie może. Zarzuciła, że żaden przepis ustawy nie wskazuje czasu, czy zakresu wykonywanej opieki i w żaden sposób nie odnosi się do płci opiekuna. W ocenie skarżącej, rozumowanie SKO dotyczące ciągłości opieki, jest błędne, choćby z tego względu, że zarówno ona, jak i jej mąż sypiają i w tym czasie opieka też nie jest sprawowana. Podkreśliła, że " pełny wymiar czasu pracy" jej męża to 7 -godzinny dzień pracy na przystosowanym stanowisku. Jej zdanie, równie nielogiczne jest stanowisko SKO dotyczące faktu, że mąż dojeżdża do pracy przystosowanym samochodem, bo "zwykłym" samochodem nigdzie by samodzielnie nie dojechał. Ignorowanie przez organy faktu, że samochód i stanowisko pracy są przystosowane oraz ignorowanie opinii lekarzy orzeczników, że mąż wymaga stałej opieki, jest rażącym naruszeniem prawa. Skarżąca, opisując trudy związane z funkcjonowaniem osoby pozbawionej obu kończyn górnych, nie zgodziła się ze stanowiskiem Kolegium, że może podjąć pracę.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez skarżącą w piśmie z dnia 31 sierpnia 202 r. (k.18), a organ w zakreślonym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Odnosząc się do istoty sprawy, w pierwszej kolejności należy wskazać, że prawidłowo Kolegium za błędne uznało stanowisko organu I instancji, iż przeszkodą

w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pozostawania M. J.

w związku małżeńskim. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca - stosownie do uregulowań wynikających z ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża. Kwestia ta była już przedmiotem oceny tutejszego Sądu oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego

w sprawie sygn. akt I OSK 1668/09, w której Sąd jednoznacznie stwierdził, iż obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych,

a małżonek sprawujący opiekę uzyskuje prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Podstawę prawną przyznania takiego świadczenia stanowi art. 17 ust. 1 ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz.111, z późn.zm., dalej powoływanej jako: u.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie

z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i ograniczoną współudziału edukacji. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym, za rezygnację z podjęcia zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała i długoterminowa (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 211/20, CBOSA). Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem związek między rezygnacją

z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W stanie faktycznym sprawy jest również bezsporne, że skarżąca nie jest zatrudniona ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Kwestią sporną jest natomiast, czy w świetle art.17 ust. 1 u.ś.r., z uwagi na zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym mężem skarżąca spełnia wszystkie ustawowe warunki, uprawniające do przyznania przedmiotowego świadczenia.

W ocenie Sądu, stanowisko organu zawarte w tym względzie przez Kolegium

w zaskarżonej decyzji, jest zgodne z prawem.

Oczywistym jest, że poszanowanie i ochrona godności osobistej jest obowiązkiem władz publicznych, wynikającym z art. 30 Konstytucji RP. Jednakże nie ma podstaw do zarzucania organom administracji publicznej naruszenia godności osobistej w sytuacji, gdy organ działa na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, do czego jest zobowiązany na podstawie art. 6 k.p.a. Podobnie, brak jest podstaw do zarzucenia organowi naruszenia zasady równości, wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, pod warunkiem, że znajdują się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej.

Skarżąca zdaje się upatrywać naruszenia tej zasady w tym, że odmówiono jej przyznania wnioskowanego świadczenia w związku z tym, że jej mąż pracuje zawodowo, co jest przez nią poczytywane jako dyskryminacja wobec osób niepełnosprawnych, które nie są aktywne zawodowo.

Sąd ma świadomość, że funkcjonowanie rodziny, której członkiem jest osoba niepełnosprawna, związane jest z trudnościami większymi, od tych, z którymi ma do czynienia rodzina, w której wszyscy jej członkowie są sprawni. Jednak, jak już wskazano, świadczenie pielęgnacyjne jest formą wsparcia finansowego tylko dla tych osób, które nie mają faktycznej możliwości zarobkowania z powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu członkiem rodziny.

W kwestii, czy okoliczność pozostawania osoby niepełnosprawnej, przez znaczną część dnia pod opieką pracodawcy ma wpływ na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn.. akt I OSK 2454/11 (dostępne w Bazie orzeczeń CBOSA). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, użycie w ustawie wyrażenia "nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej" oznacza, że "realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy

świadczeniach rodzinnych musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 była pomoc osobom sprawującym długotrwałą opiekę lub niosącym długotrwałą pomoc osobom niepełnosprawnym, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej ich do rezygnacji

z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc pracy i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia". Jak wynika z akt sprawy, mąż skarżącej jest zatrudniony w Urzędzie Miejskim. Pracę wykonuje na stanowisku przystosowanym dla osoby niepełnosprawnej przez 7 godzin dziennie. Do pracy dojeżdża z K. samochodem. Przez ten czas nie wymaga on opieki skarżącej. Organ odwoławczy miał zatem podstawy, aby uznać, że opieka sprawowana przez stronę nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Przy czym, bezzasadnie skarżąca zarzuca organowi, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji użył określeń dotyczących czasu pracy jej męża, jako pełnowymiarowego oraz określenia samochodu, którym mąż dojeżdża do pracy, jako przystosowanego do niepełnosprawności. Określenie 7 godzinnego czasu pracy, jako pracy w pełnym wymiarze było zgodne z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 426z późn.zm.), stosownie do którego, czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać́ 7 godzin na dobę̨ i 35 godzin tygodniowo. Oznacza to, iż jest to maksymalny czas pracy przewidziany dla osoby niepełnosprawnej w stopniu, który został orzeczony wobec męża strony. Natomiast fakt, że dojeżdża on do pracy samochodem jest istotny z tego względu, że dojeżdża on do pracy samodzielnie, bez udziału skarżącej, która nie sprawuje opieki nad mężem i podczas wykonywania przez niego pracy, a także podczas podróży z miejsca zamieszkania do miejsca zatrudnienia i z powrotem. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wyrażone

w wyroku z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Op 431/2014 (dostępny w Bazie orzeczeń CBOSA), zgodnie z którym "okoliczność pozostawania osoby niepełnosprawnej przez część dnia poza faktyczną opieką osoby zobowiązanej oraz względna samodzielność osoby w wykonywaniu czynności dnia codziennego, nie koliduje z możliwością podjęcia przez skarżącego (chociażby w niepełnym wymiarze) pracy zarobkowej".

Reasumując, prawidłowo SKO uznało, że o przyznaniu bądź nie przyznaniu świadczenia decyduje wyłącznie spełnienie ustawowych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie, organ ten dokonał prawidłowej oceny, że zakres czasowy pracy wykonywanej przez osobę wymagającą opieki nie uniemożliwia osobie zobowiązanej do opieki podjęcia pracy zarobkowej, co skutkuje odmową przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, z powodu niewypełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych.

Z tych względów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.

Wobec tego, na podstawie art.151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.