Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 15 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2024 roku sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 8 sierpnia 2023 roku nr SKO.4115.159.2023 w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej wysokość zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 10 lipca 2023 roku, nr II WPŚ.4121.9935.2023; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat R. C. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Skarżoną decyzją z 8 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 10 lipca 2023r. nr II WPŚ.4121.9935.2023 zmieniającą własną decyzję z 26 kwietnia 2022r. nr II WPŚ.4121.7243.2022 w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego od miesiąca czerwca 2023 r.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z 26 kwietnia 2022r. m.in. organ I instancji: przyznał stronie zasiłek stały od 18 marca 2022 r. bezterminowo w wysokości:

a. od 18 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w wysokości 175,23 zł

b. od 1 kwietnia 2022 r. bezterminowo w wysokości 719,00 zł miesięcznie;

zgłosił świadczeniobiorcę do ubezpieczenia zdrowotnego oraz postanowił o opłacaniu mu składki na ubezpieczenie zdrowotne w obowiązującej wysokości od dnia przyznania zasiłku stałego do dnia utraty prawa do zasiłku stałego. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W drodze wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 29 czerwca 2023r. i zebranej w sprawie dokumentacji ustalono, że od czerwca 2023 r. zmianie uległa sytuacja materialna świadczeniobiorcy. Ustalono, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem utrzymuje się on z prac dorywczych, które określa na kwotę 600 zł miesięcznie.

10 lipca 2023r. Prezydenta Miasta Łodzi wydał decyzję zmieniającą własną decyzję z 26 kwietnia 2022r. od 1 czerwca 2023 r. ustalając wysokość zasiłku stałego na kwotę 176,00 zł miesięcznie, pozostałą część decyzji pozostawiając bez zmian. Organ nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu organ podniósł, że zmianie uległa sytuacja dochodowa świadczeniobiorcy, a w konsekwencji konieczne staje się dokonanie zmiany decyzji przyznającej pomoc pieniężna w formie zasiłku stałego w części dotyczącej wysokości tego świadczenia. Powołując się na przepis art. 37 ust. 2 pkt 1 ust 3 ustawy o pomocy społecznej, organ wyjaśnił że w przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku me może być wyższa niż 719 zł miesięcznie i niższa niż 30,00 zł miesięcznie. W przypadku świadczeniobiorcy wysokość zasiłku stałego jest różnicą pomiędzy kwotą 776,00 zł stanowiącą wysokość kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz kwoty 600,00 zł, stanowiącej wysokość dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia i wynosi 176,00 zł.

Nadto organ podał, że rygor natychmiastowej wykonalności nadano decyzji w oparciu o art. 108 k.p a., tj. ze względu na wyjątkowo ważny interes strony.

Nie zgadzając się z tą decyzją strona wniosła odwołanie.

Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi podało, że odwołujący się podniósł, iż nieprawdą jest, iż podjął pracę zarobkową, która to okoliczność spowodowała zablokowanie wypłaty 776,00 zł w miesiącu czerwcu 2023 r. Dodał, iż jest osobą schorowaną, ma silną astmę oskrzelową, uszkodzony kręgosłup, choruje od wielu lat na chorobę [...] i leczy się psychiatrycznie, toteż uważa, że nikt by go nie przyjął do pracy (dowód zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia). Zdaniem odwołującego się - zaskarżona decyzja jest sprzeczna z przyznaną decyzją zasiłku stałego od 18 marca 2022r. - bezterminowo z datą wydania 26 kwietnia 2022r. nr II WPŚ.4121.7243.2022. Odwołujący się uważa, iż środki finansowe pozyskiwane z MOPS-u są niewystarczające, dlatego aby zakupić leki i dopłacić do wynajmu czynszu musiał zbierać złom lekki (puszki po piwach, itp.), lecz i te pieniądze są niewielkie i nie wystarczają na opłaty. Końcowo odwołujący się dodał, że nie jest w stanie przeżyć z opłatami za zmniejszoną kwotę. Do odwołania E.Z. załączył 12 załączników, m.in. kserokopie 5 decyzji dot. zasiłku celowego, stałego, zaskarżonej decyzji i zasiłku na dożywianie, zasiłku okresowego, kserokopie 4 faktur aptecznych, kserokopie 2 zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia, kartę historii zdrowia i choroby, 2 recepty i zalecenia lekarskie.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż E.Z. uprzednio przyznano bezterminowo zasiłek stały w wysokości 719,00 zł miesięcznie wraz z opłacaną składką zdrowotną (wówczas jego dochód wynosił 0 zł.) W trakcie przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, iż E.Z. podejmuje się prac dorywczych zbierając złom, w maju 2023r. uzyskując dochód w wysokości 600 zł (oświadczenie z 29 czerwca 2023r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia), który wliczany jest do dochodu przy ustalaniu dochodu dla celów ustalenia wysokości zasiłku stałego. Zaistniała zmiana sytuacji dochodowej E.Z. uzasadniała zmianę decyzji bez jego zgody, co znajduje, w opinii organu, podstawę w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, a co też dokonane zostało zaskarżoną decyzją organu I instancji z 10 lipca 2023r. zmieniającą decyzję z 26 kwietnia 2022r. w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku stałego.

Mając na uwadze powyższe organ II instancji stwierdził, że na podstawie ustalonego stanu faktycznego E.Z. niewątpliwie spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku stałego, a wysokość tego świadczenia wynika z matematycznego rachunku: różnicy kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (776,00zł - 600,00zł = 176,00zł/ miesięcznie). Organ wyjaśnił, że w świetle regulacji ustawowej nie ma możliwości przyznania E.Z. zasiłku stałego w innej wysokości. Wskazano, że jego sytuacja życiowa jest trudna, wymaga wsparcia i takim wsparciem finansowym jest też objęty ze strony ośrodka pomocy społecznej (w miarę możliwości ma przyznawane zasiłki celowe) i może o taką pomoc wnioskować na przyszłość (choćby na zakup leków), jednakże nie może oczekiwać, że pomoc społeczna zapewni mu środki utrzymania w pełnej wysokości, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że liczba osób potrzebujących wsparcia ze strony organów pomocowych jest bardzo duża i ciągle rośnie.

Zważywszy wszystkie okoliczności sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uznało rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji za zgodne z obowiązującymi przepisami prawa i nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania.

Końcowo wskazano, że decyzja o przyznaniu prawa do zasiłku stałego nie jest decyzją uznaniową. Organ w tego rodzaju postępowaniach nie dysponuje luzem decyzyjnym, w ramach którego może określać odmienne przesłanki i warunki przyznawania świadczenia. Zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej lub pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego. Organ wyjaśnił, iż m.in. w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, należy zmienić lub uchylić decyzję administracyjną, nawet na niekorzyść strony bez jej zgody.

Skarżący złożył skargę, w której wskazał, że jego odwołanie było rozpatrywane wybiórczo. Wskazał, że pracownik MOPS "napisał dużo nieprawdy", pomijając fakty, które miały duże znaczenie, np. jak to że skarżący posiada chorobę psychiczną. Skarżący podniósł, iż treść oświadczenia została mu podyktowana przez pracownika MOPS, przez co w jego treści wskazano, że rzekomo skarżący zarabia 600 zł, co mija się z prawdą. Skarżący podniósł, iż jest niezdolny do pracy i schorowany po długim pobycie w więzieniu, będąc osobą niewinną. Działania organu pomocowego skarżący ocenił negatywnie, podnosząc iż przez tą działalność przez 3 miesiące nie zapłacił za mieszkanie, nie ma pieniędzy na życie, leki, chleb. W ocenie skarżącego jego stan zdrowia nie pozwala mu na to by pracować, gdyż ma padaczkę, astmę oskrzelową, zwyrodnieje kręgosłupa z wypadaniem kręgów, leczoną od lat schizofrenię paranoidalną, co sprawa, iż posiada grupę inwalidzką - na stałe. Ostatnio z powodu choroby psychicznej skarżący był hospitalizowany 20 stycznia 2023 r. Nadto skarżący podniósł, że jego obecna sytuacja bytowa jest krytyczna a ostatnie badania wykazały, że ma cukrzycę i początki prostaty.

Do skargi skarżący dołączył liczne załączniki w postaci dokumentacji lekarskiej, orzeczenia o niepełnosprawności, wyników badań, zwolnienia z odbywania kary ([...] lat i [...] miesiąca) oraz wypowiedzenia umowy najmu lokalu, z dopiskiem, iż z powodu braku środków skarżący stał się osobą bezdomną.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy, wniósł o jej oddalenie, powielając argumentację wydanej przez siebie decyzji.

W piśmie z 8 stycznia 2024 r. pełnomocnik ustanowiony skarżącemu z urzędu, wniósł o uwzględnienie wniesionej osobiście przez skarżącego skargi w całości, oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego powiększone o stawkę podatku VAT, oświadczając, że nie zostały one przez skarżącego opłacone ani w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Na mocy art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji naruszają prawo w stopniu wskazanym w powołanych wyżej przepisach.

Przedmiotem niniejszej sprawy była decyzja z 8 sierpnia 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 10 lipca 2023r. nr II WPŚ.4121.9935.2023 zmieniającą własną decyzję, z 26 kwietnia 2022r. nr II WPŚ.4121.7243.2022, w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego od miesiąca czerwca 2023 r. przyznanego skarżącemu E.Z..

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 106 ust. 5 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901) dalej "u.p.s.", zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Natomiast stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Z kolei art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. stanowi, że zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Bezspornie E.Z. spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku stałego, jednak w przedmiotowej sprawie sporem objęta jest zmiana sytuacji dochodowej skarżącego, jakiej dopatrzył się organ, co spowodowało zmianę decyzji przyznającej mu to świadczenie w zakresie kwoty od czerwca 2023 r.

Z akt administracyjnych wynika, iż skarżącemu przyznano bezterminowo zasiłek stały w wysokości 719,00 zł miesięcznie wraz z opłatą za składkę zdrowotną. W momencie, gdy zasiłek został mu przyznawany jego dochód wynosił 0 zł. W trakcie przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego, jak wskazuje organ, ustalono, iż E.Z. podejmuje się prac dorywczych zbierając złom, w maju 2023r. uzyskując dochód w wysokości 600 zł – informacja pochodziła z oświadczenia skarżącego z 29 czerwca 2023r. złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Organ przy tym wskazał, że dochód ten wliczany jest do dochodu przy ustalaniu dochodu dla celów ustalenia wysokości zasiłku stałego.

Na mocy art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ) dalej "k.p.a.", organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Innymi słowy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego organ administracji publicznej dokonuje oceny jego wyników. Za wyniki postępowania dowodowego należy uważać "treść zaprezentowanych w tym postępowaniu środków dowodowych, tj. treść odczytanych dokumentów, złożonych zeznań świadków, stron, opinii biegłych, obserwacji dokonanych przy oględzinach". Należy przyjąć, że użyte w przepisie art. 80 sformułowanie "materiał dowodowy" oznacza wyniki przeprowadzonych (rozpatrzonych) dowodów, a nie całokształt zebranych środków dowodowych. Tutaj należy podkreślić, iż ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia, nie powinna uchybiać zasadom logiki. Organ administracji publicznej może zatem wysnuwać z zebranego materiału dowodowego tylko wnioski logicznie uzasadnione. (por. Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, stan prawny: 7 lutego 2024 r.)

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, w ocenie organu zaistniała taka zmiana sytuacji dochodowej E.Z., która uzasadniała zmianę decyzji bez jego zgody, co znajduje, w opinii organu, podstawę w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, a co też dokonane zostało zaskarżoną decyzją organu I instancji z 10 lipca 2023r. zmieniającą decyzję z 26 kwietnia 2022r. w części dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku stałego. Zmianie uległa wysokość tego świadczenia, którą obliczono wskazując na różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem uprawnionego (776,00zł - 600,00zł = 176,00zł/ miesięcznie).

Takie wnioskowanie organów nie zasługuje na aprobatę sądu i jest sprzeczne z zasadami logiki. Z oświadczenia skarżącego z 29 czerwca 2023r. nie wynika bowiem, że prace dorywcze, których podejmuje się E.Z., miesięcznie przynoszą mu dochód w kwocie 600 zł, ale jedynie, że podejmuje się prac dorywczych i że w maju 2023r. uzyskał dochód w wysokości 600 zł.

Tym samym organy administracji, dokonując oceny dowodów zrobiły to w sposób dowolny a nie swobodny, czym naruszyły przepisy postępowania, w szczególności art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na zastosowanie wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego, a tym samym na wynik sprawy.

Niezależnie od powyższego, należy przypomnieć, iż samo rozstrzygnięcie organu administracji o zmianie decyzji ostatecznej w sprawie przyznania zasiłku stałego w sytuacji, gdy do zmiany sytuacji materialnej strony dochodzi w jednym tylko miesiącu, byłaby praktyką wadliwą. Decyzja przyznająca zasiłek stały charakteryzuje się stałością, ciągłością trwania - o ile tylko strona spełnia warunki do jego otrzymania. Natomiast świadczenia wypłacone za te miesiące, w których zasiłek stały się nie należał, z uwagi na zmianę dochodu strony, należy traktować jako świadczenia nienależnie pobrane i ewentualnie dochodzić ich zwrotu w odrębnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 104 w zw. z art. 98 u.p.s.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji.

Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia z punktu drugiego sentencji stanowił natomiast art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Sąd podziela bowiem stanowisko prezentowane w szeregu wyroków Trybunału Konstytucyjnego, kwestionujące konstytucyjność zróżnicowania wynagrodzenia otrzymywanego przez pełnomocników z urzędu ze stawkami opłat za czynności pełnomocników działających z wyboru (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt SK 66/19 – Lex nr 2952994, z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21 – Lex nr 3489599, z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 85/22 – Lex nr 3519500 oraz z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 (Dz. U. z 2023 r., poz. 842).

Kierując się zatem prokonstytucyjną wykładnią przepisów prawa oraz bazując na zasadzie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na poziomie równym minimalnej stawce wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, tj. w kwocie 480 zł, w tym podatek od towarów i usług, pomijając przy tym dyspozycję § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 18).

Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji ponownie i wnikliwie oceni dowody zgromadzone w sprawie, w tym wspomniane oświadczenie skarżącego z 29 czerwca 2023 r. Wyniki powyższych ustaleń będą z kolei miały wpływ na to, czy zachodzą podstawy do zmiany, w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s., ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 26 kwietnia 2022 r.