Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 29 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi U. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2024 r. znak: SKO.4114.267.2024 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 lipca 2024 roku, znak: SOCVI.554.891MA.2024.098296.ŚR. a.bł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z 20 sierpnia 2024 r., wydaną na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 – u.ś.r.). utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 18 lipca 2024 r., orzekającą w stosunku do U. D. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką A. K. za okresy: od 3 do 31 stycznia 2024 r. oraz od 1 lutego do 31 marca 2024 r. oraz orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia za wskazane okresy, co łącznie stanowi kwotę 9.146,12 zł.

A akt sprawy wynika, że 20 czerwca 2023 r. U. D. z wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką.

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 11 października 2023 r., zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z 20 grudnia 2023 r., przyznano stronie prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na stałe, począwszy od 1 listopada 2023 r., przy czym od 1 listopada 2023 r. strona zawiesiła przysługującą z ZUS wypłatę świadczenia emerytalnego.

Następnie 28 marca 2024 r. strona złożyła oświadczenie, z treści którego wynika, iż rezygnuje z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę, z uwagi na fakt, iż matka strony ubiega się o świadczenie wspierające. Do oświadczenia załączono decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z 7 marca 2024 r., ustalającą poziom potrzeby wsparcia, a 24 kwietnia 2024 r. drogą elektroniczną strona dostarczono informację o przyznaniu świadczenia wspierającego. Z treści tego dokumentu wynika, że świadczenie wspierające zostało przyznane matce wnioskodawczyni od 3 stycznia 2024 r.

Decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z 26 kwietnia 2024 r. zmieniono ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 11 października 2023 r., w ten sposób, że odmówiono U. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką od 3 stycznia 2024 r.

Decyzją z 18 lipca 2024 r. organ pierwszej instancji, w stosunku do U. D. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką oraz orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia za wskazane okresy.

Zaskarżoną decyzją z 20 sierpnia 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało powyższą decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką nie przysługuje stronie w okresie od 3 stycznia do 31 marca 2024 r. Jak wskazało Kolegium już na etapie składania wniosku o świadczenie wspierające należy poinformować organ wypłacający świadczenie, gdyż wypłata świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego podlega wstrzymaniu do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez ZUS, czego wnioskodawczyni nie uczyniła.

W skardze U. D. zakwestionowała prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wyjaśniła, że o konieczności zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego dowiedziała się w kwietniu, a środki które otrzymała od stycznia do marca wydatkowała na bieżące potrzeby związane m.in. z leczeniem i opieką nad matką. Zakwestionowała także prawidłowość pouczeń zawartych w otrzymywanych od organów pismach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 - p.p.s.a.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Wyjaśnić ponadto należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Art. 25 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych: "warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego" (por. wyroki NSA z: 21 marca 2019r., I OSK 3417/18; 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12; 10 września 2019 r., I OSK 1139/19; 13 września 2017 r., I OSK 2814/16; 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12; 17 lutego 2022 r., I OSK 922/21; 9 października 2022 r., I OSK 581/21).

Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest zasadniczo bezsporny.

Skarżąca była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką od 1 listopada 2023 r.

Na wiosek matki skarżącej złożony 25 marca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział decyzją z 8 kwietnia 2024 r. przyznał matce skarżącej prawo do świadczenia wspierającego od 3 stycznia 2024 r. do 31 stycznia 2031 r.

W konsekwencji decyzją z 26 kwietnia 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi zmienił przyznająca świadczenie pielęgnacyjne decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 11 października 2023 r., w ten sposób, że odmówił skarżącej prawa do tego świadczenia od 3 stycznia 2024 r., a następnie decyzją z 18 lipca 2024 r., uznał świadczenie wypłacone od 3 stycznia 2024 r. za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał skarżącą do jego zwrotu. Decyzja ta została utrzymana w mocy zaskarżoną do sądu decyzją Kolegium.

W ocenie sądu, w tych okolicznościach nie ma podstaw do przyjęcia, że w okresie poprzedzającym przyznanie matce skarżącej świadczenia wspierającego skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w złej wierze - ze świadomością, że się ono jej nie należy.

W ocenie sądu nie sposób przyjąć, że skarżąca pobierając świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 3 stycznia 2023 r. mogła i powinna przypuszczać, że 8 kwietnia 2024 r. jej matka otrzyma prawo do świadczenia wspierającego z mocą wsteczną od 3 stycznia 2024 r. Nie można w związku z tym w żaden sposób stwierdzić, że pobierając świadczenie pielęgnacyjne od 3 stycznia 2024 r. skarżąca miała świadomość, tego, że w przyszłości ziszczą się okoliczności, które przesądzą o nieistnieniu podstaw do jego pobierania. Uruchomione przez jej matkę wnioskiem z 25 marca 2024 r. postępowanie o przyznanie prawa do świadczenia wspierającego skutkowało decyzją z 8 kwietnia 2024 r. o przyznaniu świadczenia z mocą wsteczną. Przyznanie świadczenia wspierającego poprzedzone zostało decyzją ustalającą poziom wsparcia matki skarżącej, która została wydana dopiero 7 marca 2024 r.

Zdaniem sądu nie można tych okoliczności oceniać ex post. Świadomość, że świadczenie jest nienależne ma istnieć w dacie jego pobierania, a nie dotyczyć sytuacji przyszłych, niemożliwych do przewidzenia w dacie jego pobierania. W konsekwencji strona nie może ponosić negatywnych skutków takiego stanu rzeczy. Dla oceny okoliczności nie ma również znaczenia próba wykazania czy skarżąca w dacie składania wniosku o świadczenia wspierające miała świadomość, że zostanie ono przyznane z mocą wsteczną tj. od 3 stycznia 2024 r. Podkreślić należy, że przyznanie świadczenia wspierającego z mocą wsteczną nie może mieć wpływu na ocenę świadomości w aspekcie należnego świadczenia, pobieranego przed wydaniem decyzji. W żadnej mierze nie można w takiej sytuacji przypisać skarżącej świadomego wprowadzenie organów w błąd (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 25 września 2024 r. II SA/Rz 648/24). Podobnie w tej sytuacji bez wpływu na ocenę świadomości skarżącej ma skuteczność pouczeń kierowanych doń przez organy w trakcie postępowania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem sądu, z tych wszystkich powodów, gdy chodzi o okres od 3 stycznia 2024 r. nie ziściły się, z przyczyn wyżej wskazanych, przesłanki uznania pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie pobrane nienależnie, a co za tym idzie nie ma też podstaw do orzekania o obowiązku jego zwrotu. W tym zakresie zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ obowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku oraz wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a, w zw. z art. 135 p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

ds