Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt III SA/Wr 623/22 w sprawie ze skargi R. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr SKO 4142/3/22 w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy oddala skargę kasacyjną.

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę R. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 14 kwietnia 2022 r. w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: ppsa) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1. art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r., poz. 450) poprzez jego błędną interpretację i w konsekwencji, w sposób nieuzasadniony, odmowę zwrotu zatrzymanego prawa jazdy i uzależnienie tego zwrotu od zdania odpowiedniego, do rodzaju uprawnienia, egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje, w sytuacji gdy skazanie skarżącego wyrokiem karnym uległo zatarciu i pod względem prawnym nie został on pozbawiony uprawnień do kierowania pojazdami;

2. art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b, ust. 2 oraz art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1212 ze zm., dalej: ustawa o kierujących pojazdami) poprzez ich zastosowanie w stosunku do skarżącego, w sytuacji gdy zdarzenie, na które powoływał się Starosta Powiatu Wrocławskiego miało miejsce przed wejściem w życie ww. ustawy o kierujących pojazdami, a w świetle obowiązującej regulacji karnej, wykonanie orzeczonego środka karnego uległo przedawnieniu i zatarciu, natomiast organ administracji publicznej winien zastosować w tym zakresie regulację prawa karnego (odnosząc się tym samym do całokształtu systemu prawnego, nie ograniczając się zaś wyłącznie do norm prawa administracyjnego), zaś w stosunku do odwołującego się nie orzeczono nigdy utraty uprawnień, a wyrokiem Sądu Rejonowego w O. II Wydział Karny z dnia 15 marca 2016 r. orzeczono wobec R. Ł. zakaz prowadzenia pojazdów w zakresie kat. B na okres 6 miesięcy, zaś wyrokiem Sądu Rejonowego w O. II Wydział Karny z dnia 16 października 2017 r. wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 1 roku, tym samym nie zachodził obowiązek poddania się przez stronę egzaminowi sprawdzającemu,

a. § 2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz.U. z 2016 r. poz. 231) poprzez brak jego zastosowania, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie skarżący nie został pozbawiony prawa jazdy w formach prawnych, lecz zatrzymano mu prawo jazdy.

Podnosząc te zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych. Skarżący zrzekł się rozprawy.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie.

Kontroli instancyjnej, sprawowanej w jej granicach, poddany został wyrok Sądu I instancji oddalający skargę na decyzję odmawiającą zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. W ocenianym orzeczeniu Sąd I instancji przyjął, że regulacje prawne obowiązujące zarówno w dacie zatrzymania prawa jazdy, wyznaczone treścią art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym, jak również obowiązujące w dniu wydania decyzji o odmowie zwrotu skarżącemu prawa jazdy - przepisy ustawy o kierujących pojazdami (art. 49 ust.1 pkt 3 lit. b) były tożsame w treści i w jednakowy sposób uregulowano warunki zwrotu zatrzymanego prawa jazdy osobie, która została pozbawiona prawa jazdy na okres przekraczający rok. Zarówno pod rządami ustawy Prawo o ruchu drogowym, jak i obecnie obowiązującej ustawy o kierujących pojazdami konieczną przesłanką zwrotu prawa jazdy było i jest poddanie się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu państwowego sprawdzającego te kwalifikacje.

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji uznał, że skarżący podlegał obowiązkowi poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji, a jego niewypełnienie uzasadniało odmowę zwrotu prawa jazdy. Naczelny Sąd Administracyjny ocenę tę w pełni podziela.

Stwierdza również, że ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny. Prokurator Rejonowy w O. postanowieniem z 26 maja 2006 r. zatrzymał skarżącemu prawo jazdy. Prawomocnym wyrokiem z 16 listopada 2006 r. Sąd Okręgowy w W. orzekł wobec skarżącego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat. Skarżący do dnia złożenia wniosku o zwrot prawa jazdy – 27 września 2021 r. – nie poddał się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji. Te istotne elementy stanu faktycznego, wynikające z postanowienia prokuratora i orzeczenia sądu karnego stanowiły podstawę do przyjęcia, że skarżący zobligowany był do poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji (o czym był poinformowany już w 2011 r.), i w efekcie, wobec niewypełnienia tego obowiązku, odmowy zwrotu prawa jazdy.

Natomiast nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy kolejne, powołane w skardze kasacyjnej, wyroki sądów orzekające wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów na okres krótszy niż rok (wyroki Sądu Rejonowego w O. z 15 marca 2016 r. i z 16 października 2017 r.).

Niewątpliwie, mając na uwadze czas jaki upłynął pomiędzy zatrzymaniem prawa jazdy i orzeczeniem zakazu prowadzenia pojazdów, a datą złożenia wniosku o zwrot prawa jazdy (ponad 15 lat), zgodzić się należy ze skarżącym, że "wykonanie orzeczonego środka karnego uległo przedawnieniu i zatarciu".

Nie oznacza to jednak, że skarżący nie był pozbawiony prawa jazdy na okres przekraczający rok w rozumieniu art. 49 ust 1 pkt 3 lit. b ustawy o kierujących pojazdami, który to przepis zastąpił systemowo uchylony art. 114 ust. 1 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym.

Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, w zakresie istotnym dla rozpoznawanej sprawy, sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. Taką samą treść miał art. 114 ust. 2 pkt 2 lit. b Prawa o ruchu drogowym, który w związku z wejściem w życie nowej regulacji prawnej odnoszącej się do kierujących pojazdami został "przeniesiony" do ustawy regulującej tę materię.

Zarzuty skargi kasacyjnej w istocie sprowadzają się do tezy, że skoro nastąpiło zatarcie skazania, to brak jest przesłanki pozbawienia prawa jazdy na okres przekraczający rok. Pogląd ten jest całkowicie błędny i w żadnej mierze nie wynika z powołanych w skardze kasacyjnej orzeczeń. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 29 września 2004 r. sygn. akt SA/Rz 1536/02 autor skargi kasacyjnej zdaje się nie dostrzegać, że zapadł on w stanie faktycznym, w którym skarżącemu zatrzymano prawo jazdy, po czym został uniewinniony od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Jest to zupełnie odmienna sytuacja od tej, w której dochodzi do zatarcia skazania, czy też wykonania orzeczonego środka karnego. Prawomocny wyrok uniewinniający sprawia, że nie zachodzi przesłanka "pozbawienia prawa jazdy", o której mowa w art. 49 ust.1 pkt 3 lit. b ustawy o kierujących pojazdami, i z tego też powodu przepisu tego nie stosuje się do osób, wobec których zapadł wyrok uniewinniający albo postępowanie zostało bezwarunkowo umorzone. Stanowi o tym wprost art. 49 ust. 3 powołanej ustawy.

Zatarcie skazania takich skutków nie rodzi. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt SDI 32/10, Lex nr 818503, na które powołał się również Sąd I instancji: "Zatarcie skazania jest pewną fikcją prawną i oznacza, że skazanemu ponownie przysługuje status osoby niekaranej, bowiem przyjmuje się, że skazanie jako zdarzenie historyczne nie miało w ogóle miejsca. Trafny jest jednak pogląd, że nie oznacza to, że zatarcie skazania stwarza niewzruszalne prawne domniemanie niewinności w stosunku do danego czynu. Nie chodzi tu bowiem o domniemanie, lecz o fikcję prawną. Trudno mówić o domniemaniu, skoro zostało ono już wcześniej obalone prawomocnym wyrokiem. (...)"

Zatarcie skazania, czy też wykonanie środka prawnego nie zmienia bezspornego faktu, że skarżący był pozbawiony prawa jazdy na okres przekraczający rok. Proponowana przez skarżącego wykładnia w istocie zmierza do obejścia prawa i celu, dla którego nałożono na osoby pozbawione prawa jazdy na okres przekraczający rok obowiązek poddania się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji.

Nietrafne jest również powołanie się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 14 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 168/19. W wyroku tym Sąd oceniał decyzję o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami wydaną po 10 latach od uprawomocnienia się wyroku, w którym orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów na okres 36 miesięcy. Nie była to zatem sprawa o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, lecz sprawa wszczęta w oparciu o art. 182 Kodeksu karnego wykonawczego.

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.