Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 230/15 w zakresie odmowy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2016 r. odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Jak wskazał Sąd I instancji, w treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że wspólne gospodarstwo prowadzi z małoletnią córką. Obie utrzymują się z wynagrodzenia za pracę skarżącej, które wynosi 1.000,00 zł netto.

Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła umowę najmu lokalu mieszkalnego o pow. 52,42 m2 zawartą pomiędzy skarżącą a [...], zaświadczenie o dochodach skarżącej, która zatrudniona jest na stanowisku dyrektora ds. wsparcia sprzedaży z wynagrodzeniem 2.041,01 zł brutto, niepodpisane przez pełnomocnika lub stronę wyliczenie opłat za media, akt notarialny z dnia 31 lipca 2015 r. ustanawiający rozdzielność majątkową z [...] (mężem skarżącej), informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2015 r. wraz z zeznaniem podatkowym PIT-37 za 2014 r.

Według Sądu I instancji skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. W tym kontekście WSA podniósł, że pismem z 25 lutego 2016 r. zobowiązano skarżącą w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia zawartych w treści formularza danych. Z uwagi jednak na to, że skarżąca uchyliła się od podania, choćby w sposób przybliżony, informacji o dochodach męża i posiadanych przez niego składnikach majątku, jej wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. WSA nie podzielił stanowiska skarżącej jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jej męża z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a jej uniemożliwiało uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej męża, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Dlatego też przedłożony przy piśmie z dnia 7 marca 2016 r. materiał dowodowy uznano za niekompletny.

Wobec powyższego Sąd Instancji uznał, że okoliczności sprawy nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku, jako że strona uchyliła się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej i finansowej.

[...] złożyła zażalenie na powyższe postanowienie.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

1. naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), poprzez nieprawidłowe jego zastosowanie będące skutkiem błędnej wykładni, przez co wnioskodawczyni odmówiono przyznania prawa pomocy, podczas gdy na podstawie przedstawionych dokumentów, spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy,

2. naruszenie art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, będące skutkiem błędnej oceny sytuacji materialnej i możliwości finansowych wnioskodawczyni, a w konsekwencji odmowa przyznania prawa pomocy,

3. naruszenie art. 23 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego poprzez nieprawidłowe jego zastosowanie będące skutkiem błędnej wykładni, przez co Sąd błędnie uznał, że mąż wnioskodawczyni ma obowiązek ponoszenia kosztów związanych z toczącym się postępowaniem, podczas gdy obowiązek ten dotyczy jedynie realizacji celów rodziny,

4. błędną ocenę materiału dowodowego przedstawionego przez wnioskodawczynię, skutkującego nieprawidłowym ustaleniem sytuacji finansowej wnioskodawczyni i odmową przyznania prawa pomocy w sytuacji spełnienia ustawowych przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a. ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej.

W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącą okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wystarczające, gdyż skarżąca nie przedstawiła wszystkich informacji dotyczących utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji.

Przedstawione przez skarżącą informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżąca była wzywana do przedstawienia informacji o dochodach męża i posiadanych przez niego składnikach majątku - jednakże nie przysłała odpowiednich dokumentów, które obrazowałyby jak twierdzi skarżąca jej trudnej sytuacji materialnej. W tym kontekście nie można podzielić argumentacji skarżącej, że jedynie ona miała obowiązek dostarczenia szczegółowych informacji o swoim stanie majątkowym i z tego obowiązku się wywiązała, natomiast zobowiązanie podatkowe nie ma związku z małżeństwem, dlatego też stan majątkowy jej męża, z którym zawarła umowę o rozdzielności majątkowej jest w tym zakresie bezprzedmiotowy. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15).

W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.