Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie Sędzia WSA Marcin Małek Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2024 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 8 marca 2024 r., znak: 0601-IEE.7192.40.2024.2, w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z 8 marca 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor IAS, organ odwoławczy, organ), po rozpoznaniu zażalenia B. B. (dalej: skarżąca, strona, zobowiązana), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: K.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie (dalej: Dyrektor O/ZUS, organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z 15 stycznia 2024 r., znak: 200000.71.2023.RED.513, oddalające skargę na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, dokonaną zawiadomieniami o zajęciu z 7 listopada 2023 r. o numerach od ZAS200023001438 do ZA5200023001439.

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor IAS wskazał, że Dyrektor O/ZUS prowadzi wobec strony administracyjne postępowanie egzekucyjne m.in. na podstawie wystawionych przez wierzyciela - ZUS Oddział w L. - tytułów wykonawczych z 7 listopada 2023 r. nr T. i nr T. , którymi objęto zaległości w płatności składek na ubezpieczenia zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne za okres od marca do czerwca 2019 r. Powyższe tytuły wystawiono w oparciu o prawomocną decyzję ZUS z 16 września 2019 r., nr wg RWA: 200071DZPDK19/004910. W celu wyegzekwowania wspomnianych należności, zawiadomieniami z 7 listopada 2023 r., nr ZAS200023001438 i nr ZAS200023001439 o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej – organ egzekucyjny dokonał zajęcia stronie świadczenia emerytalnego w ZUS Oddział w Lublinie. Dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu doręczono 7 listopada 2023 r., zaś stronie odpisy tych zawiadomień wraz z odpisem powyższych tytułów wykonawczych doręczono 20 listopada 2023 r.

Pismem z 27 listopada 2023 r. skarżąca wniosła do organu egzekucyjnego skargę na czynności egzekucyjne zajęcia świadczenia emerytalnego. Wskazała, że zaskarża wszystkie czynności dokonane zawiadomieniami nr ZAS200023001438 i nr ZAS200023001439, gdyż są dokonane bezprawnie i noszą znamiona uporczywego nękania przez ZUS, mimo że strona podlegała ubezpieczeniu w KRUS.

Po rozpatrzeniu skargi na czynności egzekucyjne, Dyrektor O/ZUS w L. wydał 15 stycznia 2024 r. postanowienie znak: 200000.71.2023.RED.513 oddalające skargę wniesioną 27 listopada 2023 r. na czynności egzekucyjne zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej dokonaną zawiadomieniami o zajęciu z 7 listopada 2023 r. o numerach od ZA5200023001438 do ZA5200023001439.

Na to postanowienie skarżąca złożyła zażalenie do Dyrektora IAS, zarzucając, że zaskarżone postanowienie nie jest podpisane zgodnie z wymogami art. 124 K.p.a. W związku z tym skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonego aktu i umorzenia egzekucji, zaś w przypadku zamiaru wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia, zażądała przeprowadzenia rozprawy w celu zbadania wszystkich elementów sprawy w obecności przedstawicieli stowarzyszenia (które wskaże w terminie późniejszym) oraz w obecności publiczności.

Organ odwoławczy rozpoznając zażalenie skarżącej stwierdził, że jak wynika z akt sprawy, w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego (egzekucji ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także renty socjalnej) zostały wykonane wszystkie czynności, przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zawiadomienia z 7 listopada 2023 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie emerytalne w ZUS Oddział w Lublinie doręczono stronie 20 listopada 2023 r., a organowi rentowemu 7 listopada 2023 r. Treść zawiadomień jest zgodna z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa i zawiera wszystkie wymagane przez art. 67 § 2 i § 2a u.p.e.a. elementy (oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego, oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności, określenie stosowanego środka egzekucyjnego, numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, kwotę należności, okres, za który należność, została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia, kwotę kosztów egzekucyjnych, wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia, datę wystawienia zajęcia, jego numer, informację o podpisie zgodnie z art. 26e § 1 u.p.e.a.). Zastosowany w toku egzekucji wzór zawiadomienia o zajęciu odpowiadał załącznikowi nr 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 26).

Organ podkreślił, że zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela. W tej sprawie zajęcie świadczeń emerytalnych było jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym, który ustalił Dyrektor O/ZUS i dzięki któremu mógł zostać zaspokojony wierzyciel. Sama zobowiązana również nie wskazała żadnego innego środka, mniej dla niej uciążliwego, a jednocześnie skutecznego w toku egzekucji. Organ egzekucyjny zastosował zatem środek egzekucyjny przewidziany w ustawie egzekucyjnej, a uprawnienie do jego zastosowania wynika z art. 19 § 4 u.p.e.a., dającego dyrektorowi oddziału ZUS jako organowi egzekucyjnemu, prawo do stosowania egzekucji ze świadczenia emerytalnego.

Zdaniem organu odwoławczego, postanowienie organu pierwszej instancji zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 124 § 1 K.p.a., w tym również spełnia wymóg jego podpisania przez uprawnioną osobę. Podpis powinien być tak złożony, żeby identyfikował autora - z imiennej pieczątki na ostatniej stronie zaskarżonego postanowienia w sposób oczywisty wynika, kto podpisał to postanowienie.

W związku z powyższym, organ stwierdził, że nie było podstaw do uwzględniania zażalenia.

Niezależnie od tego Dyrektor IAS poinformował, że udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym normują przepisy art. 31 K.p.a. Wynika z nich, że organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie. Przepisy prawa nie dopuszczają udziału organizacji społecznej na żądanie strony. W związku z powyższym, wniosek strony zawarty w zażaleniu, dotyczący "obecności przedstawicieli stowarzyszenia" nie zasługiwał na uwzględnienie.

Odnosząc się do żądania przeprowadzenia rozprawy, organ odwoławczy stwierdził, że art. 89 K.p.a zapewniający stronie przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, nie ma zastosowania w postępowaniu wykonawczym, jakim jest postępowanie egzekucyjne, ponieważ nie jest to sprawa szczególnie skomplikowana, nie zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron ani wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych, gdyż materiał dowodowy zgromadzono, a w sprawie występuje wyłącznie zobowiązana, której interes nie budzi wątpliwości.

Natomiast – zdaniem organu – wniosek o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 59 u.p.e.a., skarżąca może złożyć do organu egzekucyjnego na każdym etapie tego postępowania.

W skardze do Sądu na postanowienie organu odwoławczego skarżąca wniosła o uchylenie "wszystkich wadliwych czynności" oraz zaskarżonego postanowienia.

Skarżąca zarzuciła, że postanowienie organu odwoławczego nie spełnia wymogów art. 124 K.p.a., gdyż nie jest podpisane z podaniem imienia i nazwiska Zdaniem strony, zarówno urzędnicy jak i sędziowie obowiązani są przestrzegać ustawy, która wymaga podpisu z podaniem imienia i nazwiska. Postawienie znaczków czy parafy nie spełnia wymogu podpisu (postanowienie Sądu Najwyższego z 5 lipca 2018 r., I CZ 63/18). Bez znaczenia jest przy tym to, czy sprawa jest cywilna czy administracyjna w związku z wymogami art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej: Konstytucja RP). Podpis musi być zgodny z wymogami ustawy, która w art. 124 K.p.a. wymaga podpisu z podaniem imienia i nazwiska. Ustawy nie przewidują zastępowania podpisu z podaniem imienia i nazwiska np. pieczątkami imiennymi.

Strona stwierdziła, że ZUS Oddział w Lublinie nie jest wierzycielem, nie ma umocowania w ustawach, jest tylko organem rentowym. Wskazała, że z art. 83c ust. 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) jednoznacznie wynika, że wierzycielem może być ZUS, a nie jego terenowa jednostka administracyjna, która ma inny NIP i REGON niż sam ZUS z siedzibą w Warszawie. Zgodnie z art. 66 u.s.u.s., ZUS jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną, a jego siedzibą jest Warszawa. Dlatego – według skarżącej – niedopuszczalne jest wystawianie tytułów wykonawczych i wydawanie decyzji wymiarowych, a tym bardziej stwierdzających dług przez jednostkę terenową ZUS Oddział w Lublinie, która jest organem rentowym. Powołując się na stanowisko Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, potwierdzone w wyroku Sądu Najwyższego z 2 marca 2023 r., II NSNc 107/23, skarżąca podniosła, że jednostki terenowe ZUS nie są uprawnione do wydawania decyzji wymiarowych.

W ocenie strony, że Dyrektor IAS od wielu lat nie sprawdza i nie przestrzega właściwości organu przy kontrolowaniu decyzji i postanowień w niniejszej sprawie, w której naruszane są notorycznie przepisy dotyczące właściwości organów administracji oraz "dalej potwierdzane są naruszające prawo działania organów". Strona podkreśliła, że ustawodawca rozróżnia ZUS z siedzibą w Warszawie od jednostek terenowych, których zakres obowiązków ustawowych różni się. Potwierdzają to różne numery NIP i REGON, co urzędnicy całkowicie lekceważą przekraczając swoje uprawnienia, co skutkuje nieważnością wydawanych decyzji i postanowień.

Skarżąca zarzuciła również, że decyzja ZUS Oddział w Lublinie z 16 września 2019 r. nie jest prawomocna (ostateczna), gdyż nie spełnia wymogów ustawowych, została wydana z przekroczeniem uprawnień ustawowych przez ten organ, nie jest podpisana zgodnie z wymogami art. 107 § 1 pkt 8 K.p.a. z podaniem imienia i nazwiska. Skarżąca zauważyła, że odwołała się od tej decyzji i "nie ma podpisanych wyroków z podaniem imion i nazwisk sędziów".

Zdaniem skarżącej, nie jest dopuszczalne, aby organy państwa uczestniczyły w "niszczeniu ludzi, wyłudzaniu pieniędzy, co dzieje się w sprawie niezależnie od tego ilu jeszcze niekompetentnych i nieludzkich funkcjonariuszy publicznych będzie bronić niedopuszczalnych działań Dyrektora ZUS Oddział w Lublinie". Strona wskazała, że prowadzenie egzekucji z niskiej emerytury skarżącej narusza art. 32 Konstytucji RP. Jak wskazała, "władze pogubiły się najpierw doprowadzając do nadmiernej różnicy między wynagrodzeniami, średnimi i niskimi emeryturami, a następnie nie podejmując działań, by kwota wolna od egzekucji w przypadku emerytów nie była niższa niż dla pracujących i z rachunku bankowego. Tak działa władza opresyjna, obca, które to działania nie są objęte żadną ochroną prawną".

Skarżąca zażądała zabezpieczenia jej praw, nakazania niezwłocznego zaprzestania dyskryminowania przez Dyrektora ZUS Oddział w Lublinie w zakresie kwoty wolnej od egzekucji i naruszania art. 32 Konstytucji RP. Wskazała, że odbierana jest jej – w ramach prowadzonej egzekucji – część świadczenia, którego wysokość w kwocie brutto jest znacznie niższa od kwoty wynagrodzenia wolnej od egzekucji oraz od kwoty wolnej od zajęcia z rachunku bankowego. W ocenie skarżącej, takie działanie stanowi przejaw niedopuszczalnej dyskryminacji. Podkreśliła, że "żywność, opłaty za rachunki, za opał są wysokie. Przez takie działania naruszana jest godność skarżącej, co jest niedopuszczalne, by nisko uposażeni emeryci byli dyskryminowani".

Jednocześnie skarżąca wyraziła zgodę na przystąpienie Stowarzyszenia I. [...] w L. (dalej: Stowarzyszenie) do postępowania sądowego. Wraz ze skargą złożyła wniosek Stowarzyszenia (reprezentowanego przez prezesa zarządu – B. B.) o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed Sądem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym akcie.

Postanowieniem z 4 lipca 2024 r. Sąd dopuścił Stowarzyszenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest legalność dokonanej przez organ czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, a w konsekwencji zasadność oddalenia skargi na tę czynność. Sposób zakwalifikowania podania strony nie jest przedmiotem sporu.

Podstawę prawną postanowienia stanowiły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym po 30 lipca 2020 r. (ukształtowanym ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2019 r., poz. 2070), w tym jej art. 54 § 1. W świetle tego przepisu, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Przepisy te stanowią o wyłącznych podstawach skargi, która powinna określać zaskarżoną czynność, zakres żądania i jego uzasadnienie (art. 54 § 2 u.p.e.a.). Czynność egzekucyjna to, jak wynika z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Podkreślenia wymaga, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w u.p.e.a. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienie, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu powszechnego. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego — w stosunku do wskazanych wyżej — środka zaskarżenia, a jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku.

W konsekwencji stwierdzić należy, że skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. winna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, zaś organ dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. Ugruntowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że postępowanie wszczęte skargą na czynności egzekucyjne stanowi jedynie fragment postępowania egzekucyjnego i nie prowadzi do kontroli całego postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (w szczególności z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (zob. wyroki NSA z: 5 marca 2015 r., II FSK 290/13; 15 listopada 2024 r., III FSK 486/23). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (zob. wyroki NSA z: 2 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13; 22 kwietnia 2024 r., III FSK 4361/21; 7 czerwca 2024 r., I GSK 1526/20).

Dlatego w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej, co zasadnie podkreślono w zaskarżonym postanowieniu. Zasada niekonkurencyjności środków w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Nie można też ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Rozróżnienie środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Regułą jest więc wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (zob. przykładowo jedynie wyroki NSA z: 24 października 2014 r., II GSK 1377/13; 31 stycznia 2018 r., II GSK 2972/17; 24 maja 2024 r., III FSK 744/22; 13 listopada 2024 r., III FSK 782/23).

Dokonując oceny zasadności skargi wskazać trzeba, że dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, o czym wspomina art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., może polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego lub też zastosowaniu określonego wprawdzie w ustawie środka, lecz zastrzeżonego do egzekucji innego rodzaju obowiązków, albo zastosowaniu go w sposób naruszający ustawę.

Czynność egzekucyjną, co potwierdza art. 1a pkt 2 u.p.e.a., oznacza każde podejmowane przez organ egzekucyjny działanie zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Przepis art. 1a pkt 12 lit. a tejże ustawy wymienia środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. W rozpoznawanej sprawie, organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jaka jest egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej (zob. art. 1a pkt 12 lit. a tiret 3 u.p.e.a.).

W myśl art. 79 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zajęcie opisanych świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń (art. 79 § 2 u.p.e.a.).

Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób; 2) wzywa organ rentowy, aby: a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia podał wysokość przysługujących zobowiązanemu miesięcznych świadczeń i zawiadamiał o każdej zmianie ich wysokości, b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia świadczeń, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętych świadczeń, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o te świadczenia oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tych świadczeń egzekucja przez innych wierzycieli; 3) poucza organ rentowy o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2 (art. 79 § 4 u.p.e.a.).

Sąd jako prawidłowe ocenił stanowisko organów obu instancji, które uznały, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zauważyć bowiem należy, że co wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny w dniu 20 listopada 2023 r. doręczył skarżącej zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie emerytalne w ZUS Oddział w Lublinie. Co więcej, okoliczność ta nie jest kwestionowana przez stronę. Wcześniej, w dniu 7 listopada 2023 r. zawiadomienia otrzymał organ rentowy. Organ egzekucyjny jednocześnie wezwał organ rentowy do realizacji zajęcia i zawiadomienia o ewentualnej w tym zakresie przeszkodzie.

Jak więc wynika z powyższego, organ egzekucyjny dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 79 § 1-§ 4 u.p.e.a. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zawiadomienia zawierają wszystkie niezbędne elementy, określone w art. 67 § 2 pkt 1-8 oraz § 2a pkt 1-2 u.p.e.a.

Przepis art. 67 § 2 u.p.e.a. stanowi, że zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: 1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; 2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego; 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia, a w przypadku jednolitego tytułu wykonawczego lub zagranicznego tytułu wykonawczego – również wskazanie jego rodzaju; 5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; 6) kwotę należnych kosztów egzekucyjnych: a) opłaty manipulacyjnej, b) opłaty za czynności egzekucyjne, c) wydatków egzekucyjnych, d) opłaty egzekucyjnej; e) powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2; 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; 8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.

W myśl zaś art. 67 § 2a u.p.e.a., jeżeli zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego lub z użyciem środków komunikacji elektronicznej, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie: 1) w zawiadomieniu o zajęciu nie umieszcza się podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego raz odcisku pieczęci organu egzekucyjnego; 2) zawiadomienie o zajęciu zawiera PESEL, NIP lub REGON zobowiązanego albo jego numer w KRS, albo numer w innym rejestrze lub ewidencji, o ile są znane organowi.

Zdaniem Sądu, skierowane do skarżącej zawiadomienia zawierają wszystkie wymagane i wskazane powyżej elementy. Wskazano w nich organ egzekucyjny, wierzyciela, zobowiązanego, kwotę należności głównej oraz należności ubocznych.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że organ prawidłowo również ocenił, że środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego, ubezpieczenia społecznego i renty socjalnej nie może być uznany za zbyt uciążliwy dla strony.

Stosownie do przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków, winien wybrać te środki, które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, co jednak możliwe jest w przypadku możliwości dokonania wyboru w tym zakresie. Przepis ten wprowadza zatem zasadę celowości stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania zobowiązania oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka z wielu dostępnych organowi. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia przy tym, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego zawsze będzie dla zobowiązanego swego rodzaju dolegliwością. O uciążliwości środka egzekucyjnego nie może jednak świadczyć subiektywne przekonanie strony. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wskazują bezpośrednio, jakie ze środków egzekucyjnych są mniej, a które bardziej uciążliwe, co jest świadomym zabiegiem ustawodawcy. W konsekwencji bowiem tego, to w toku danego postępowania egzekucyjnego organ je prowadzący powinien – mając na uwadze okoliczności danej sprawy – określić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Z kolei wykazanie przez zobowiązanego uciążliwości wymaga nie tylko wskazania, na czym uciążliwość polega, lecz również konieczne jest precyzyjne określenie innego prawa majątkowego, do którego mogłyby zostać skierowane czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Obowiązek ten, jak zasadnie oceniły organy, spoczywał na skarżącej w rozpoznawanej sprawie.

Wskazać przy tym trzeba, że skarżąca twierdząc, że zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, jednocześnie nie wskazała żadnego innego składnika majątku, z którego organ egzekucyjny mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję. Strona ograniczyła się do negowania skuteczności czynności zajęcia i podnoszenia zarzutu bezpodstawności wystawienia tytułów wykonawczych. Wyjaśnić należy stronie, że z istoty swej prowadzenie egzekucji z jakiegokolwiek składnika majątkowego stanowi bez wątpliwości dolegliwość dla zobowiązanego, jednak ustawodawca przewidział kwotę wolną od zajęcia, która ma zabezpieczać słuszny interes zobowiązanego oraz jego podstawowe potrzeby życiowe. Postulaty skarżącej dotyczące zrównania emerytów i osoby pracujące w uprawnieniach w zakresie wysokości kwoty wolnej od zajęcia mogą stanowić jedynie postulaty co do ewentualnego kierunku przyszłych zmian w obowiązujących w tym zakresie przepisach. Natomiast Sąd, rozpoznając niniejszą sprawę był zobligowany, aby dokonywać kontroli zaskarżonego aktu, stosując przy tym – jako kryterium tej kontroli – zgodność z przepisami prawa obowiązującymi w dacie wydania tego aktu, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).

Podnieść ponadto trzeba, że zgłoszone przez skarżącą zarzuty nie dotyczą w rzeczywistości prawidłowości stosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego, ale wyrażają jej ocenę co do braku podstaw do wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Wykraczają zatem poza granice określone przepisem art. 54 § 1 u.p.e.a.

Podkreślenia wymaga również, że także pozostałe zarzuty skarżącej wykraczają poza zakres możliwej kontroli, jakiej dokonują w trybie skargi na czynność egzekucyjną organy oraz sąd administracyjny. Dotyczy to w szczególności bezpodstawności wystawienia tytułów wykonawczych z powodu nieistnienia obowiązku. W kontekście podniesionego w skardze zarzutu, że zaskarżone postanowienie nie zostało właściwie podpisane przez pracownika organu wskazać trzeba, że pod treścią postanowienia znajduje się co prawda nieczytelny podpis pracownika organu upoważnionego do jego wydania, ale szczegółowe dane w zakresie imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego autora wynikają z treści imiennej pieczęci przynależnej do tego pracownika. Dane te należycie identyfikują pracownika, co jest zasadniczym celem, któremu służy obowiązek złożenia podpisu, nie sposób zatem uznać, że skarżąca pozostaje nieświadoma, kto w jej sprawie wydał zaskarżone rozstrzygnięcie. W takiej sytuacji parafowanie pieczęci, a więc opatrzenie jej nieczytelnym podpisem, którym zwyczajowo posługuje się dany pracownik, jest niewątpliwie wystarczające do przyjęcia, iż wypełniony został warunek formalny sporządzenia postanowienia.

Przywoływane przez stronę orzeczenie Sądu Najwyższego zapadło w specyficznym stanie faktycznym i nie może zostać uznane za kreujące generalną zasadę co do omawianego zagadnienia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, orzeczenie należy uznać za podpisane, nawet jeżeli podpis jest nieczytelny. Między innymi Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11 grudnia 2018 r., III KO 130/18, jednoznacznie stwierdził, że orzeczenie należy uznać za podpisane, nawet jeżeli podpis pod wyrokiem jest nieczytelny. Przyjmuje Sąd Najwyższy również, że w obowiązujących przepisach prawa brak jest wyraźnego wskazania, jaka ma być treść podpisu i w jaki sposób ma być wykonany (zob. wyrok SN z 24 sierpnia 2021 r., VI Ka 465/20).

Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone jest zbliżone stanowisko. Wskazuje się bowiem, że prawne i praktyczne znaczenie podpisu polega na tym, że podpis pozwala na identyfikację osoby wydającej rozstrzygnięcie. Istota podpisu sprowadza się do utożsamienia się organu z treścią decyzji (postanowienia). Ponadto podpis służy do zidentyfikowania osoby, która działa w imieniu organu, przez co umożliwia weryfikację uprawnień danej osoby do wydawania decyzji. Pod pojęciem podpisu należy więc rozumieć znak ręczny określonej osoby, pozwalający, dzięki jego indywidualnym cechom, na identyfikację tej osoby. Nie musi obejmować pełnego nazwiska, gdyż w praktyce stosowany jest najczęściej skrót, a zatem podpis nieczytelny (zob. wyrok NSA z 27 października 2016 r., II OSK 164/15 wraz z powołanym orzecznictwem sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego). Podnosi się zarazem, że stanowisko powyższe, jakkolwiek bezpośrednio odnosi się do art. 124 § 1 k.p.a. (zgodnie z którym postanowienie, wydawane w toku postępowania administracyjnego, powinno zawierać podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania), to znajduje pełne zastosowanie również w sprawach rozstrzyganych na gruncie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zob. wyrok NSA z 5 marca 2024 r., I GSK482/20).

W ocenie Sądu, podniesione przez stronę zarzuty wskazujące na brak podstawy do wystawienia tytułów wykonawczych, wskutek nieprawomocności oraz nieostateczności decyzji organu rentowego, a także zarzuty co do wadliwego określenia wierzyciela – Oddziału ZUS zamiast Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, pozostają poza zakresem badania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Wyjaśnić przy tym należy skarżącej, że kwestia nieczytelnych podpisów członków składów sądów kontrolujących decyzje wytłumaczona została powyżej. Natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w ramach jego struktury – dyrektorzy właściwych oddziałów Zakładu, są wierzycielami uprawnionymi do wystawiania tytułów wykonawczych, zgodnie z art. 24 ust. 2 i art. 32 u.s.u.s. oraz art. 93 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2024 poz. 146 ze zm.). Ponadto Dyrektorzy Oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mają status organów egzekucyjnych – jak wynika z art. 19 § 4 u.p.e.a.

Nie zasługują na uwzględnienie podniesione przez stronę zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP, w tym jej art. 7 (zasady praworządności) oraz art. 32 (zasady równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji). Organy obu instancji nie naruszyły obowiązujących przepisów prawa, a wydane przez nie postanowienia, aczkolwiek kwestionowane przez stronę, nie stanowią aktów godzących w konstytucyjne prawa skarżącej, w tym nie mogą być ocenione jako prowadzące do niezgodnej z prawem dyskryminacji skarżącej pobierającej niskie świadczenie wypłacane przez organ rentowy.

Skarga jest więc niezasadna, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wbrew stanowisku skarżącej, w sprawie nie istnieje podstawa do stwierdzenia nieważności postanowienia. W konsekwencji Sąd uznał zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego za zgodne z prawem.

Z tych wszystkich względów Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.