Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Kolanowski po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 783/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi B.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 24 lipca 2023 r. nr 1201-IOP1-3.611.2.3.2023.5 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) przywrócić termin do usunięcia braków formalnych skargi.

Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Kr 783/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek B.M. (dalej: Skarżący, Strona) o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 24 lipca 2024 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w myśl zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 1 września 2023 r. pełnomocnik skarżącego, doradca podatkowy M.K., został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi poprzez podpisanie skargi i pełnomocnictwa, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi.

Jak wynika z akt sprawy, wezwanie zostało prawidłowo doręczone pełnomocnikowi w dniu 19 września 2023 r. Termin upływał w dniu 26 września 2023r. Pełnomocnik Skarżącego pismo stanowiące usunięcie braków formalnych skargi nadał na poczcie dnia 19 września 2023 r. Zaadresował je jednak do Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie, a nie do WSA w Krakowie. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie nadał je, przekazując do WSA w Krakowie, w dniu 29 września 2023 r. Wpłynęło ono w dniu 2 października 2023 r., tzn. po upływie siedmiodniowego terminu wyznaczonego do dokonania czynności. Z tych względów Sąd uznał, że Skarżący nie dochował terminu do usunięcia braków formalnych skargi i postanowieniem z dnia 2 listopada 2023 r. odrzucił skargę.

Pismem z dnia 23 listopada 2023 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o przywrócenie terminu argumentując, że z uwagi na otrzymaną we wrześniu 2023 r. informację o śmiertelnej chorobie brata mieszkającego w USA popadł w depresję, co było przyczyną błędu polegającego na zaadresowaniu przesyłki do niewłaściwego sądu. Przedłożył dokumentację lekarską, podkreślając, że leczenie depresji nadal trwa.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd przytoczył przesłanki zastosowania instytucji przywrócenia terminu z art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), tj.: uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu oraz ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego dla strony powstałe w wyniku uchybienia terminu. Sąd odwołał się do obiektywnego miernika staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy i stwierdził, że należy zastosować go także do oceny przesłanki braku winy. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Odnosząc wreszcie powyższe do skutków działań i zaniechań profesjonalnych pełnomocników, Sąd skonkludował, że "(...) okoliczność powoływania się na stan depresji nie może prowadzić do przyznanie dobrodziejstwa przywrócenia terminu i uprzywilejowania z tej racji pełnomocnika. Przyjęcie stanowiska przedstawionego we wniosku powodować by musiało, że stan depresji profesjonalnego pełnomocnika umożliwiałby mu przedłużanie sobie z tego powodu w sposób nieograniczony terminów do dokonywania wszelkich czynności procesowych.".

Pismem z dnia 23 stycznia 2024 r., na podstawie art. 86 § 3 p.p.s.a., pełnomocnik Strony wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia. Tłumacząc swój błąd, pełnomocnik wyjaśnił, że nie potraktował wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi lekceważąco, o czym świadczy m.in. nadanie przez niego pisma do sądu w tym samym dniu, w którym odebrał wezwanie. Błąd w oznaczeniu adresata przesyłki poleconej usprawiedliwił natomiast stanem depresji, w jaki popadł z powodu śmiertelnej choroby brata. Aby uwiarygodnić powyższe twierdzenie, przedstawił zaświadczenie o stanie zdrowia, wystawione przez lekarza psychiatrę (k. 64 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne.

Na wstępie zaznaczyć należy, że poczynione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia są prawidłowe in abstracto. Sąd odwołał się bowiem do generalnie przyjętych w orzecznictwie sądów administracyjnych kryteriów właściwych dla stosowanej w wyjątkowych sytuacjach instytucji przywrócenia terminu z art. 86 p.p.s.a., w tym do obiektywnego miernika należytej staranności wymaganej zarówno od strony postępowania, jak i od jej pełnomocnika – branego pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanki braku winy. Sąd odmówił jednak uznania za okoliczność wyłączającą winę pełnomocnika w niezachowaniu terminu, spowodowaną błędnym oznaczeniem adresata, fakt jego złego stanu psychicznego (depresji).

Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do odmiennego przekonania w zakresie zastosowania omówionych powyżej kryteriów do okoliczności rozpoznawanej sprawy, okoliczności te uznając za szczególne. Zauważyć należy przede wszystkim, że pełnomocnik skompletował dokumenty i nadał przesyłkę z pismem stanowiącym uzupełnienie braków formalnych skargi tego samego dnia, w którym odebrał wezwanie. Uchybienie siedmiodniowemu terminowi nastąpiło zaś wskutek błędnego oznaczenia sądu, do którego powinna zostać skierowana korespondencja. Jak wyjaśnił we wniosku o przywrócenie terminu, błąd spowodowany był jego stanem depresji, w którym znalazł się w związku ze śmiertelną chorobą brata. W celu udowodnienia okoliczności swojej choroby przedstawił dwa niezależne zaświadczenia lekarskie: jedno dołączone do wniosku skierowanego do WSA (k. 51), drugie – do rozpoznawanego zażalenia (k. 64).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, nie sposób stwierdzić, że przekroczenie terminu spowodowane było nawet lekkim niedbalstwem pełnomocnika, tym bardziej, że nadał on przesyłkę niezwłocznie po otrzymaniu wezwania. Przeciwnie, zrozumiałe jest, że stan psychiczny pełnomocnika, ograniczający jego funkcje kognitywne (powodujący "m.in. nasilone zaburzenia koncentracji" – zaświadczenie lekarskie, k. 64) mógł być pośrednią przyczyną popełnionego błędu, a tym samym stanowi okoliczność wyłączającą jego winę w niezachowaniu terminu. Z tego powodu uznać należało, że w szczególnej sytuacji, z jaką mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, przesłanki przywrócenia terminu z art. 86 § 1 i § 2 p.p.s.a. zostały zachowane.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. i przywrócił termin do usunięcia braków formalnych skargi na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.