Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

POSTANOWIENIE Dnia 15 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zawarte w punkcie 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 347/22 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi P. M. na akt Burmistrza Miasta Sanoka z dnia 20 grudnia 2021 r. nr WRI.7226.16.2022 w przedmiocie zatwierdzenia stałej organizacji ruchu na drodze wewnętrznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 347/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi P. M. (skarżący) na akt Burmistrza Miasta Sanoka z dnia 20 grudnia 2021 r., nr WRI.7226.16.2022, w przedmiocie zatwierdzenia stałej organizacji ruchu na drodze wewnętrznej: 1) stwierdził nieważność zaskarżonego aktu, 2) zasądził od Burmistrza Miasta Sanoka na rzecz skarżącego 797 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu pkt 2 tj. rozstrzygnięcia o kosztach postępowania Sąd pierwszej instancji wskazał, że o zwrocie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 200 i art.205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.), zasądzając kwotę 797 zł, na którą składają się: uiszczony od skargi wpis w wysokości 300 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł – stosownie do § 14 ust.1 pkt 1 lit.c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265 – dalej: rozporządzenie). Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o zasądzenie wynagrodzenia w wysokości 1845 zł, tj. w kwocie przekraczającej stawkę minimalną określoną w § 14 rozporządzenia, Sąd pierwszej instancji uznał brak podstaw do zasądzenia wynagrodzenia ponad stawkę minimalną. Sąd wskazał, że co do zasady opłaty stanowiące podstawę zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4 (§ 15 ust.1 rozporządzenia). Zgodnie z § 16 rozporządzenia wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego. W braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem. WSA wskazał, że w niniejszej sprawie oświadczenie takie zostało wprawdzie złożone, lecz złożenie takiego oświadczenie, nawet z dowodem zapłaty wynagrodzenia, nie wiąże sądu. W rozpoznawanej sprawie nie zostały wskazane żadne okoliczności przemawiające za zasądzeniem wynagrodzenia w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, w szczególności nie wykazano, aby pełnomocnik poniósł zwiększony nakład pracy lub sprawa była szczególnie zawiła, albo zachodziły inne okoliczności, o których mowa w § 15 ust. 3 rozporządzenia.

W rozpoznawanym w niniejszej sprawie zażaleniu zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie § 16 rozporządzenia w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. przez odmowę zastosowania i wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego 240 zł tytułem zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podnosił, że w tej sprawie złożył oświadczenie, o jakim mowa w § 16 zdanie pierwsze rozporządzenia, chociaż żaden przepis procesowy tego nie wymagał, wykazał dowodowo, że skarżący poniósł opłatę w kwocie 1845 zł. Ta dodatkowa czynność miała, w ocenie skarżącego, na celu uwiarygodnienie żądania i usunięcie ewentualnej wątpliwości, czy oświadczenie odpowiada rzeczywistości, czy też jest tylko narzędziem wykorzystanym do osiągnięcia nienależnej korzyści majątkowej. Ponadto nie zgodził się z oceną WSA, że skarżący nie wykazał aby wysokość wynagrodzenia pełnomocnika była uzasadniona szczególnie dużym nakładem pracy albo innymi okolicznościami, o jakich mowa w § 15 rozporządzenia. W ocenie skarżącego nie musiał tego uczynić, bo przepis § 16 rozporządzenia takiego uzasadnienia nie wymaga. Wskazał, że pełnomocnik skarżącego nie tylko sporządził i wniósł skargę po uprzednim dotarciu do projektu organizacji ruchu, po wniesieniu skargi dwukrotnie odpierał zarzuty organu. Z tej przyczyny orzeczenie o kosztach powinno obejmować zwrot w wysokości 2162 zł, obejmując wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości rzeczywiście poniesionej (nie przekraczającej sześciokrotności stawki minimalnej) w miejsce zasądzonej kwoty 797 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogło zostać uwzględnione.

Wysokość kosztów postępowania zasądzanych na rzecz strony wygrywającej proces jest limitowana wysokością rzeczywiście poniesionych kosztów, przy czym zgodnie z § 15 ust. 3 rozporządzenia w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy nie może przekroczyć sześciokrotności stawki minimalnej, a nadto sąd, ustalając wysokość żądanych kosztów, bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy obrońcy lub pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy zastępcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (por. postanowienie 7 sędziów SN z dnia 23 marca 2011 r., I KZP 1/11, OSNKW 2011, nr 5, poz. 38).

Zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W zakresie wynagrodzenia radcy prawnego przywołany przepis odsyła zatem przede wszystkim do przepisów rozporządzenia, a nie do wynagrodzenia umownego określonego przez radcę prawnego z mocodawcą.

Przepisy rozporządzenia zawierają dalsze wskazówki w tym względzie. W § 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia przewidziane zostały kwoty stawek minimalnych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym przez odesłanie do § 2 w przypadku, gdy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, zaś przepisy § 15 rozporządzenia regulują ustalanie wysokości opłat za czynności. Opłaty stanowiące podstawę zasądzenia kosztów zastępstwa i kosztów radcy prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych. Zgodnie z przepisami § 15 ust. 3 rozporządzenia, opłatę w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli uzasadnia to: 1) niezbędny nakład pracy radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartość przedmiotu sprawy; 3) wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.

Konstrukcja przyjęta w § 15 ust. 3 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że wynagrodzenie radcy prawnego za czynności przed sądem, podlegające zwrotowi od organu w przypadku uwzględnienia skargi, ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną tylko w uzasadnionych przypadkach, określonych w pkt 1-4 powołanego przepisu. Oznacza to, że możliwość przyznania stronie wielokrotnej stawki minimalnej jest odstępstwem od zasady, a rozstrzygnięcie w tym zakresie nie może mieć charakteru dowolnego i wymaga przekonującego uzasadnienia przesłanek wskazanych w przepisach prawa (por. wydane na tle regulacji dotyczących opłat za czynności radców prawnych postanowienia NSA z dnia 20 maja 2014 r., I GZ 107/14; z dnia 15 kwietnia 2010 r., I GZ 92/10; z 21 dnia kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 13/11; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazanie w § 16 rozporządzenia na możliwość złożenia oświadczenia o wysokości obciążających stronę kosztów wynagrodzenia nie oznacza związania sądu wskazaną w oświadczeniu kwotą (por. np. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2018 r., I OZ 154/18). Wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego nie ma bowiem i nie może mieć charakteru wiążącego dla sądu co do wysokości żądanej należności, bo istotą zwrotu kosztów tegoż zastępstwa procesowego nie jest refundacja wszystkich wydatków poniesionych w związku z zainicjowanym postępowaniem sądowym, a realizacja przepisów prawa w tym względzie. W uzasadnieniu projektu rozporządzenia prawodawca zastrzegł, że "oceniając wysokość podlegającego zwrotowi wynagrodzenia na podstawie autonomicznie określonych przesłanek i każdorazowo, uwzględniając charakter sprawy, rzeczywisty nakład pracy pełnomocnika i podjęte w sprawie czynności, sąd nie jest związany ustaloną w umowie wysokością wynagrodzenia [...] za prowadzenie sprawy. Ustalona w taki sposób opłata istotnie może różnić się od rzeczywiście poniesionego przez stronę kosztu profesjonalnego pełnomocnika" (cyt. za A. Partyk, T. Partyk, Opłaty za czynności adwokackie. Komentarz, wyd. III, LEX/el. 2021, § 15). A zatem fakt złożenia oświadczenia o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego nie obliguje sądu do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości określonej w tym oświadczeniu, wymaga natomiast od sądu oceny, czy sprawa jest zawiła lub obszerna, a nakład pracy pełnomocnika w związku z występowaniem w przedmiotowej sprawie oraz jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności sprawy i jej rozstrzygnięcie istotnie uzasadniają zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości wyższej od taryfowej stawki minimalnej (por. np. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt II SAB/Go 36/16). Taka wykładnia przepisów rozporządzenia jest przyjmowana także w orzecznictwie sądów powszechnych (por. np. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt II AKz 353/19, w którym sąd stwierdził, że ustalona w umowie z adwokatem kwota nie musi stanowić podstawy zasądzenia poniesionych wydatków procesowych, a sąd powinien je ustalić w granicach między jednokrotnością a sześciokrotnością stawki minimalnej, uwzględniając niezbędny nakład pracy i charakter sprawy).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że brak było podstaw do zasądzenia zwrotu kosztów wynagrodzenia radcy prawnego w kwocie rzeczywiście poniesionej, wyższej od stawek tzw. minimalnych.

Sąd pierwszej instancji nie był związany wysokością wynagrodzenia radcy prawnego wynikającą z poniesionych kosztów, natomiast nie wystąpiły w tej sprawie okoliczności uzasadniające zasądzenie wielokrotności stawki minimalnej. Analiza akt sądowych sprawy wskazuje, że pełnomocnik reprezentował skarżącego od początku postępowania sądowoadministracyjnego, a jego główne czynności w sprawie przed wydaniem wyroku zawierającego zaskarżone postanowienie to wniesienie skargi i dwóch krótkich pism procesowych (k. 37-38 i 52-53 akt sądowych), przy czym jak wynika z protokołu rozprawy - pełnomocnik nie stawił się na rozprawie przed sądem (k. 56 akt sądowych) ani na ogłoszeniu wyroku (protokół ogłoszenia orzeczenia - k. 57 akt sądowych).

Podjęte przez pełnomocnika w tej sprawie czynności procesowe nie wykraczają zatem ponad przeciętne zaangażowanie profesjonalnego pełnomocnika w sprawę sądowoadministracyjną. W zażaleniu pełnomocnik też nie próbuje wskazywać na takie działania, które świadczyłyby o jego znacznym nakładzie pracy. Wskazuje na typowe czynności pełnomocnika - sporządzenie skargi, dwóch pism procesowych w sprawie. Wynagrodzenie za tego rodzaju czynności pełnomocnika uwzględnione są w stawkach minimalnych. Należy bowiem uznać, że racjonalny prawodawca określając wysokość stawek minimalnych wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników za poszczególne czynności lub za udział w postępowaniach, rozważył i uwzględnił wszelkie okoliczności charakterystyczne dla danego typu spraw. W stawkach minimalnych odzwierciedlona została zatem swoista wycena koniecznego nakładu pracy pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jednocześnie prawodawca pozostawił sądom orzekającym możliwość uwzględnienia nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie, zwiększają nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pomocnika procesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2012 r., III CZ 57/12). Ani akta sprawy ani żaden z argumentów zażalenia nie wskazują na wystąpienie takich szczególnych okoliczności i zwiększonego w ich rezultacie nakładu pracy pełnomocnika w tej sprawie. Wniosek pełnomocnika nie wskazywał na żadną z okoliczności z § 15 ust. 3 rozporządzenia, a twierdzenia zażalenia o znacznym nakładzie pracy pełnomocnika w sprawie są ogólnikowe i gołosłowne.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela zatem stanowisko sądu pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do stwierdzenia, że rzeczywisty nakład pracy wymagał uwzględnienia wnioskowanej wielokrotności stawki minimalnej wynagrodzenia radcy prawnego. Skoro sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że do kwoty zasądzonych w sprawie kosztów postępowania należy zaliczyć stawkę wynagrodzenia radcy prawnego obliczoną na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia, a nie wielokrotność tej stawki, zaskarżone postanowienie należy uznać za zgodne z prawem, w tym z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.